Prikaz romana „Preobraćenik“: Novi nastavak monumentalnog serijala

Jedno odmah na početku treba naglasiti: kada uzmete u ruke knjige iz sage Biljane Gojković o dinastiji Višeslavića, koja je vladala 200 godina pre Nemanjića, morate imati na umu da se pred vama nalazi jedan potpuno epohalan književni poduhvat: epohalan ne samo zato što je Biljana prva osoba u našoj književnosti koja se odvažila na pisanje epske sage o neistraženoj, i širem čitalaštvu uglavnom nepoznatoj, vladarskoj lozi koja je vladala srpskim zemljama vekovima pre Nemanjića, već i zato što po njenom krajnje odvažnom planu, ta saga treba da obuhvata monumentalni, kod nas verovatno dosad neviđeni, broj od čak sedam istorijskih romana. A put do ostvarivanja tog poduhvata nije bio nimalo lak. U razgovorima sa samom Biljanom, saznao sam da je njena priprema uz sva istraživanja i samo pisanje sage trajala više od pola decenije uz celoživotno čitanje o datoj tematici.

„Preobraćenik“, nakon „Velikog kneza“ i „Kletvenika“, treći deo serijala o dinastiji koja je vladala u razdoblju tokom i pre 10. veka, donosi nastavak priče o velikom knezu Pavlu, koji i dalje pokušava da održi vlast među Srbima, i uz to donosi i neočekivani obrt kada najveći takmac, njegov utamničeni rođak Zaharije, dobija bugarsku podršku u borbi za presto. Radnja se ponovo vraća i na kneževiće Časlava i Belo-Pavla, i na hvostansku kneginjicu Višeslavu, koji se i dalje bore za ostvarenje sopstvenih ciljeva, dok ih u tome remete previranja i nemiri u samoj zemlji, kao i lična previranja i neudoumice.

U ovom nastavku, Biljana, kao što je i obećala, naglasak stavlja na razvoj karaktera glavnih junaka, te vešto produbljuje psihološke borbe koje vode u sebi: rast osione surovosti i samoljublja kod Pavla, Časlavovu zbunjenost u pronalaženju sopstvene uloge u budućnosti svoga naroda, Višeslavinu odlučnost i nepokolebljivost u političkim stavovima, ali i smušenost kada se radi o pitanjima srca, i Belo-Pavlovu iskrenu posvećenost ostvarenju slobode svoje domovine.

Biljana u „Preobraćeniku“ briljira znalačkim, često i zabavnim i pronicljivim opisima muško-ženskih odnosa koji, večito prožeti emotivnim dilemama, ličnim nesigurnostima i neiskustvom, donose junacima muke i nezadovoljstvo u bračnom i ljubavnom životu. Dodatno time ogoljavajući duše svojih likova, Biljana razrađuje njihove karaktere i čini ih uverljivijim i realnijim. I sve to postiže pažljivo biranim, autentičnim vokabularom, temeljno birajući reči svojstvene datom vremenu. Nakon „Preobraćenika“, čitaocima ostaje da nestrpljivo očekuju nove nastavke koji bi trebalo da nam donesu uspon uobraženog i prevrtljivog Zaharija na vlast i potom i konačno ustoličenje samog Časlava na prestolu, uz, siguran sam, mnogo uzbudljivih obrta.

Autor: Miroslav Bašić Palković