Prikaz romana „Mladi gospodin Džordži“: Najbolje od Beril
Koliko je stvaralaštvo engleske književnice Beril Bejnbridž (1932–2010) osobeno i značajno, možda govori činjenica da je žiri ugledne nagrade poput Bukerove – u čijem se najužem izboru našlo čak pet njenih romana – napravio taj izuzetak da, kao da koriguje to što joj nijednom nije dodeljeno dotično priznanje, ustanovi jedinstvenu posthumnu nagradu, nazvanu „Najbolje od Beril“. Kao da se i time kažnjava za propuštanje dodele za njenog života, ostavio je publici da u rečenoj konkurenciji proglasi najbolju knjigu, a čitaoci su odabrali roman „Mladi gospodin Džordži“.
U pitanju je veoma specifičan narativ nelinearne i originalne strukture i pripovedanja kroz koje se preispituje mnogo toga, a nadasve glavna junakinja Mirtl koju je kao devojčicu usvojila dobrostojeća porodica naslovnog lika, doktora, odnos između njih dvoje i Krimski rat 1853–1856, koji je vođen između Rusije sa jedne i Engleske, Francuske, Turske i italijanske kraljevine Pijemont s druge strane. Kao lekar, Džordži se pridružuje britanskim trupama 1854, a Mirtl, njegov zet, dr Pompej, delinkventna lutalica Pompej i drugi – njemu. Međutim, sve do poslednjih stranica kada je rat pobliže opisan, on više služi kao pozadina za jače ocrtavanje odnosa između glavnih likova. U završnom poglavlju, u kojem kao da se prikazuju sve smrti na bojištu koje se u prethodnih nekoliko celina romana autorica suzbijala da prikaže, nailazimo na krajnje oneobičene opise stradanja prikazanih u svojstvu makabričnog plesa.
Originalnost strukture počiva pre svega na tome što svih šest poglavlja romana nastaje oko pojedine fotografije, obično urađene u okruženju smrti, čime se direktno opravdava odnos ovakvog postupka i naslova. Slično kao što negativ postepeno prelazi u jasnu sliku, polako se razjašnjava isprva uvek diskretna naracija, koja inače protiče između 1846. i 1854. godine, a Bejnbridž je sredinu devetnaestog veka prikazala vrlo plastično. Pripovedači su razni: Mirtl prenosi prvo i četvrto poglavlje (Devojčica u prisustvu smrti i Muzička priredba u Varni), a uloga naratora pripada i Džordžijevom zetu i Pompeju.
Možda je glavno pitanje romana: za kog će se glavna junakinja opredeliti, budući da kao poželjna i blistava dama može da bira između mnogo potencijalnih i stvarnih udvarača (među kojima ima i fiktivnih). Paradoks je da to neće moći da bude jedini kog ona voli i za koga, čak, živi: prema njemu će uspostaviti snažnu platonsku ljubav, a kao žena će se u potpunosti ostvariti sa likom za kog bi se po mnogo čemu reklo da ima najmanje šanse da je osvoji. Sve je to prikazano izrazito postepeno, sliveno, bez naglih „trzaja“ i uz fino nanesene doze mikroeseja, crnog i običnijeg humora, ironije, cinizma i, čak, sarkazma, koji je možda najsugestivnije označen naslovom završnog poglavlja prepunog smrti a nazvanog Osmeh, momci, osmeh.
Na srazmerno kratkom prostoru, od manje od dvesta stranica romana, Beril Bejnbridž je diskretno ali sistematski prikazala razvoj spleta ljubavnih odnosa, plastično uobličila ne samo njihove aktere nego i pojedine sporedne likove, i uverljivo opisala jedan značajan rat i društvenu klimu odabrane epohe. Stoga je, za one koji do sada nisu čitali narative engleske autorke, „Mladi gospodin Džordži“ zaista najprikladniji mogući uvod u upoznavanje njenog opusa, koji nije preporučljivo mimoići.
Autor: Domagoj Petrović
