Prikaz romana „Majčinstvo“: Rvanje s anđelom
Roman „Majčinstvo“ Šile Heti (1976), kanadske književnice rođene u porodici jevrejsko-mađarskih imigranata, već nakon prvog izdanja prepoznat je kao snažno i autentično ostvarenje posvećeno intimnom iskustvu savremene žene. Naratorka ovog dela je tridesetsedmogodišnja književnica na pragu umetničke, ali i životne zrelosti, koja se nalazi pred jednom od najvažnijih životnih dilema. Iznenadna spoznaja, zgađenost i zgroženost vlastitim životom žene koja se bliži četrdesetim, koja ne zarađuje dovoljno novca, iznajmljuje stan pun miševa, nema ušteđevinu, nema decu, razvedena je i još uvek u gradu u kom se rodila, ali i nametnuti životni scenario navešće je na razmišljanje o materinstvu.
Sa potpunom svešću o svim posledicama koje taj čin može imati, ona mora da odluči želi li da postane majka ili će, uzevši u obzir sve okolnosti, doneti drugačiju odluku. Sama mogućnost da napravi svojevoljni izbor veliko je preimućstvo koje ova junakinja ima nad prethodnim generacijama žena u svojoj porodici, ali ponuđeni odgovori se međusobno isključuju. Stoga, duboka ambivalentnost njenih osećanja, uzrokovana psihološkim, moralnim, umetničkim, ali i brojnim drugim konsekvencama koje sa sobom nosi odluka žene da nepoznatom biću, mimo njegove volje, podari život – postaje sve izraženija. Svesna neumoljivosti biološkog sata, čije otkucavanje je u kolokvijalnom govoru još uvek neraskidivo povezano sa predrasudama vezanim za život obrazovane, materijalno sigurne žene visokog ličnog i profesionalnog integriteta, junakinja romana „Majčinstvo“ nije u prilici da unedogled odlaže donošenje konačne odluke sa dugoročnim, suštinski važnim posledicama. Sa druge strane, jasno joj je da onaj ko odluči da preuzme ulogu roditelja, iz nje ne može više nikada izaći.
Iako u zrelim godinama i sa značajnim emotivnim i umetničkim iskustvom, ona se, zapravo, prvi put nalazi pred nekom definitivnom životnom odlukom. Suočavanje sa naučno dokazanim činjenicama o opadanju fertiliteta i rizicima koji prate trudnoću u poznim godinama, ali i signali koje joj šalje vlastito telo, dovode je do potpune zaokupljenosti svim aspektima roditeljske uloge. Sudeći prema statističkim podacima koji pokazuju da su ljudi koji svesno odluče da ne postanu roditelji i danas veoma retki, roditeljstvo i u 21. veku predstavlja društveno poželjnu potvrdu zrelosti, spremnosti da se prevaziđe egocentrizam i nastavi opšteprihvaćena priča o životnim ciklusima. To njen izbor čini još složenijim.
Budući da je književnost ono u čemu prepoznaje ključni smisao vlastitog postojanja, junakinja ovog romana pokušava da svoju nedoumicu razreši upravo kroz tekst koji stvara, ispisujući tokom naredne tri godine duboko introspektivne zapise o najtamnijem delu sebe i pridodajući im prateće fotografije. Na stranicama njenog rukopisa seizmografski su zabeleženi emotivni usponi i padovi, na koje se nadovezuju stenogrami snova i razgovora koje vodi sa bližnjima.
Iako ima potpunu slobodu da samostalno donese odluku o (ne)rađanju, jer je njen emotivni partner, po zanimanju advokat, već ostvaren kao otac i ne smatra da roditeljstvo samo po sebi daje smisao ili dodatnu vrednost nečijem postojanju, naratorka se kreće iz krajnosti u krajnost (od shvatanja da je biti majka najvažnija misija žene do stava kako je to hendikep za profesionalno afirmisanje; od poimanja da je rađanje odgovor na instinkt do zaključka kako je to puko pristajanje na konvencije; od zaključka da je odluka da se dobije dete izraz punog poverenja u svet do toga da je roditeljstvo ovaploćenje narcisoidne želje da produžimo svoje postojanje...). U svetlu svoje dileme, ona promišlja sve što joj se dešava, što je doživela i što je njenom rođenju prethodilo u porodici po ženskoj liniji.
Pritom, osim kontempliranja, koje je katkad samo sebi svrha, junakinja Šile Heti do umirujućih odgovora na sve brojnija pitanja neretko dolazi tehnikom koja se u drevnoj Kini koristila za konsultovanje Ji đinga i predviđanje budućnosti. To njeno povremeno opsesivno nizanje nedoumica i bacanje novčica kako bi ih razrešila, poseta proročici, razgovori koje vodi sa prijateljicama i članovima porodice, kao i pridavanje dubokih značenja snovima, izraz su njene duboke nesigurnosti, pokušaj da sa sebe skine odgovornost i prolongira donošenje odluke koja će se odraziti na njen život i čitavo okruženje, ali i na svet koji (ne)će postati brojniji za jednog stanovnika.
Ipak, vera u moć književnosti i isceljujući proces pisanja, koje junakinja „Majčinstva“ dovodi u vezu sa Jakovljevim rvanjem sa anđelom, pomoći će joj da odbaci sve predrasude, sav teret istorije, tuđih očekivanja i potiskivanog straha i iznutra dođe do vlastitog odgovora. Jer on nema i ne može imati univerzalni karakter.
Autor: Olivera Nedeljković
