Prikaz romana „Kal juga“: Mističan susret prošlosti i sadašnjosti
U specifičnom svetu romana „Kal juga“ pisca i etnologa Mladena Milosavljevića stvarno i onostrano se neumitno prepliću, sve dok čitalac ne shvati da razlike među njima, zapravo, nije ni bilo.
Izdavačka kuća Laguna nedavno je objavila prošireno izdanje romana „Kal juga“ Mladena Milosavljevića, predstavivši čitaocima obogaćenu verziju dela koje je prvobitno objavljeno pre osam godina. Novo izdanje nije tek kozmetički dorađena verzija ranije knjige, već prošireni roman sa dodatnim scenama, likovima i zapletima koji produbljuju već postojeću priču. Istovremeno, „Kal juga“ predstavlja i prvi deo najavljenog Milosavljevićevog serijala o tajnama Lepenskog Vira, projekta koji bi – prema autorovim najavama – trebalo da obuhvati više od deset milenijuma istorije na ovim prostorima. Ambiciozno? Svakako. Ali već prvi roman jasno pokazuje da Milosavljević ima i znanje i pripovedačku energiju potrebnu da takvu zamisao sprovede u delo.
Po obrazovanju etnolog, Mladen Milosavljević je i u svojim ranijim romanima i scenarijima pokazivao sklonost ka spajanju istorijskih činjenica, folklornih motiva i elemenata fantastike. Njegovo interesovanje za arheologiju, mitologiju i narodna verovanja daje njegovim pričama specifičan ton – one istovremeno deluju kao uzbudljive avanture i kao svojevrsna istraživanja zaboravljenih slojeva prošlosti. Upravo takav pristup dominira i u romanu „Kal juga“, u kojem autor vešto prepliće folklornu fantastiku, istorijski triler i arheološku avanturu, uz diskretno, ali efektno prisutan horor.
Istorija, mit i arheologija
Radnja romana razvija se kroz dva paralelna vremenska i narativna toka. Prvi se odvija tokom leta 1967. godine, za vreme velikih arheoloških iskopavanja na Lepenskom Viru. U središtu tog dela priče nalazi se student arheologije Mijat Petrović, radoznao i ambiciozan mladić spreman da prekrši protokole i pravila kako bi došao do otkrića. Ono što počinje kao arheološka avantura ubrzo poprima drugačije, znatno mračnije obrise, jer se ispostavlja da su artefakti izvađeni iz zemlje – možda – u vezi i sa silama koje ne
pripadaju realnom svetu. Natprirodni elementi postaju sve izraženiji sa svakim novim poglavljem, ali Milosavljević ne žuri da ih odmah razotkrije. Naprotiv, on pažljivo i strpljivo gradi atmosferu, dopuštajući da se tenzija razvija postepeno.
Drugi tok vodi čitaoca duboko u prošlost, u 1717. godinu, tokom velike opsade Beograda u kojoj trupe Habzburške monarhije predvodi princ Eugen Savojski. Ta osamnaestovekovna bitka bila je jedna od ključnih epizoda rata između Habzburškog i Osmanskog carstva, a Milosavljević istorijski okvir obogaćuje izmišljenim dnevničkim beleškama prinčevog pratioca Frombalda. U tim zapisima beleže se čudni i jezivi
događaji koji prate vojni pohod – od neobjašnjivih smrti do glasina o bićima koja vrebaju na granici života i smrti. Kako radnja napreduje, sve jasnije se uspostavlja paralela između događaja iz 18. veka i misterija koje se otkrivaju tokom iskopavanja 1967. godine.
Posebnu draž romana čini način na koji autor povezuje stvarne istorijske motive sa elementima fantastike i narodnog verovanja – od prvih zapisa o vampirima na Balkanu do arheoloških otkrića lepenskih figurina iz praistorije. Svaki od tih elemenata pronalazi svoje mesto u velikoj narativnoj slagalici koja postepeno dobija sve jasnije konture. Takva kombinacija daje romanu bogatu i slojevitu teksturu, pa „Kal juga“ istovremeno funkcioniše kao istorijska avantura, mistični triler i svojevrsno putovanje kroz kulturnu i mitološku prošlost ovih prostora. Čitalac tako ne prati samo uzbudljivu priču, već i otkriva fragmente istorije, legendi i verovanja koji su oblikovali kolektivnu imaginaciju Balkana.
Milosavljević trenutno radi na nastavku serijala o misterijama Lepenskog Vira. Planirane su ukupno četiri knjige, koje bi trebalo da zaokruže ovu veliku narativnu celinu, pri čemu će se radnja protezati od savremenog doba sve do daleke praistorije. Prema autorovim najavama, završni deo serijala doneće i svojevrsnu književnu rekonstrukciju života praistorijskih ljudi koji su pre više hiljada godina naseljavali obale Dunava.
Ukoliko ostatak serijala uspe da ispuni ambiciju koju nagoveštava „Kal juga“ – a držimo fige da tako i bude – pred čitaocima bi mogao da se nađe jedan od najzanimljivijih savremenih domaćih fantastičnih projekata – saga koja istoriju, mit i arheologiju pretvara u uzbudljivu i sugestivnu književnu avanturu.
Autor: Đorđe Bajić
Izvor: časopis Bukmarker, br. 62
