„Purpur imperije“: O carevima poznog Rimskog carstva s prostora Balkana

Čitajući delo dr Duška Lopandića posvećenog ljudima, gradovima i zbivanjima na prostoru današnje Srbije u doba razvijenog i poznog Rimskog carstva (III–V vek), ne možemo da se otmemo utisku o renesansnoj širini autora. Iskusni diplomata, veliki autoritet za pravo i sistem EU, on desetinama knjiga objavljenih na istorijske teme pokazuje izuzetno razumevanje prošlosti, uz neporeciv književni dar i izvanredno poznavanje genealogije, kao pomoćne istorije nauke.

Kroz stranice „Purpura imperije“ autor na veoma slikovit, pristupačan, ali nimalo površan način predstavlja vreme kada se težište carstva izmešta iz Rima na Balkan. Čitalac saznaje da je čak 29 rimskih careva i uzurpatora trona poticalo sa balkanskih prostora, a mnogi među njima upravo sa teritorije današnje Srbije.

Rimsko carstvo je na prostor današnje Srbije i Balkana postepeno došlo oko I veka nove ere i tu zateklo brojna starosedelačka plemena, uključujući Meze, Tribale, Kelte, Tračane i druge. Svi oni su ostali na tim prostorima i s vremenom bili inkorporirani i asimilovani u veliko Rimsko carstvo, koje je tu počelo da osniva gradove, prvo za smeštaj rimskih legionara i pripadnika pomoćnih jedinica, da bi potom oko tih gradskih naselja počela da niču i čisto civilna naselja, kako zanatlija i trgovaca tako i isluženih vojnih veterana. Prostor na kome mi danas živimo bio je podeljen na pet rimskih provincija (i nekoliko rudarskih oblasti neposredno potčinjenih caru), a najveći deo današnje uže Srbije činio je provinciju Gornju Meziju sa sedištem u provincijskoj prestonici Viminacijumu (kod današnjeg Kostolca).

Pored znamenitih gradova provincijskog i vojnog karaktera o kojima piše Lopandić, slikovito prikazujući kako su u antičko doba izgledali Beograd (Singidunum), Niš (Nais), Gamzigrad (Feliks Romulijana), Bela Palanka (Racijarija) i kakav je život u njima vođen, naročito mesto u knjizi zauzima antička Sremska Mitrovica (Sirmijum), grad iz koga je potekla nekolicina rimskih careva i koji je bio jedna od četiri prestonice moćnoga carstva.

Lopandić sa mnogo zanimljivih detalja opisuje biografije i znamenita dela rimskih careva, vešto ih oblikujući u formu kratke priče, od kojih se svaka kontinuirano naslanja na onu prethodnu. Neki od tih careva su posebno značajni za svetsku istoriju, poput Konstantina Velikog, dok se znatno manje zna o drugima, poput Proba ili Jovijana (jedinog rimskog cara rođenog u današnjem Beogradu – Singidunumu, koji je hrišćanstvu vratio položaj državne religije). Tu je i dirljiva ljubavna priča poslednjeg rimskog cara sa ovih prostora, Konstancija III i carske princeze Gale Placidije, koja je otišla sa varvarima a on ju je, zaljubljen, vratio.

Knjiga opisuje doba poznoga Rima i komplikovan period carstva koje, nakon teških unutrašnjih nemira i epohe „vojničkih careva“ krajem III veka prelazi na novi tip državnog ustrojstva – tetrarhiju (istovremenu vladavinu četvorice careva), koji su svi poticali sa Balkana. Tek potom Konstantin Veliki uvodi dinastičku vlast, koja je u formi Vizantije trajala više od hiljadu godina.

Ipak, koliko god da je slojevit i zamršen bio taj istorijski period, autor nam ga toliko živo i pristupačno dočarava i objašnjava da je „Purpur imperije“ knjiga u kojoj će čitalac moći da uživa u svakoj prilici, kako na plaži u letnjoj vrelini tako i kada poželi da temeljno produbi znanje o davnoj prošlosti ovih prostora.

Autor: dr Ratomir Milikić, istoričar (Viši naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju)
Izvor: Nedeljnik