Prikaz romana „Smrtni i besmrtni život devojčice iz Milana“: Neodoljivi smrtopis

Prvi deo naslova romana „Smrtni i besmrtni život devojčice iz Milana“ italijanskog autora Domenika Starnonea (1943) u suštini nosi znatno veću težinu od završnog. Počev od toga što devojčica iz Milana to zapravo nije, već joj se pridaje takvo poreklo zbog njenog tečnog književnog jezika kakav se pripisuje stanovnicima severnog dela apeninskog poluostrva. Dijalekatski govor svojstven je pak žiteljima Napulja, grada u kom se odvija većina radnje, pa tako i porodici glavnog junaka i pripovedača Mimija. U tom smislu je veoma značajna uloga njegove bake, koja na svojevrsnom makaronskom jeziku, koliko god smatrala da deca ne treba da znaju ništa o smrti, pripoveda unuku o fiktivnom grobu u kom se okupljaju svi mrtvi, ali i o poljupcima koje je razmenjivala sa svojim suprugom. Povod za babine priče nalazi se u Mimijevoj zaljubljenosti u „devojčicu iz Milana“, čiji ples na ivici balkona dovodi u pitanje njen ali i život glavnog junaka, spremnog da ako ona padne i sam skoči za njom u ambis. Tako je pojam smrtnosti – uključujući i moguće samoubistvo! – istaknut još od prvih stranica Starnoneovog romana. Za besmrtnost će se pripovedač pobrinuti kasnije, dok na studijama antičke književnosti i kao zreo čovek pokušava da izvuče iz fiktivnog ada ljubav svog detinjstva, sopstveni emotivni ideal. Pošto to nastoji da postigne pišući, on uspostavlja intertekstualne veze sa mitom o Orfeju i Euridiki i značajem koji je za Dantea imala Beatriče.

Radnja je manje izražen segment romana nego što su to njegov semantički naboj i uloga likova. Ukoliko su najbolji drug i rival iz detinjstva glavnog junaka, Lelo, kog će on ponovo sresti za vreme studija, i Mimijeva devojka Nina, predstavnici većinskog dela čovečanstva, koji nastoji da što manje razmišlja o kraju života i tako reprezentuje pojam besmrtnosti na suštinski prizeman način, dubina u poimanju dotičnih termina ovaploćena je u Mimiju, njegovoj baki i naslovnoj junakinji. Drugim rečima, pripovedač pokušava da „devojčicu iz Milana“ učini besmrtnom posredstvom pisanja, a baka na svoj način orazgovećuje sva njegova osećanja prema njoj, pa i ona koja se tiču odnosa prema smrti. Radnja je pak prilično jednostavna: posle bajkovitog i neodoljivog uvoda u kom Mimi posmatra ples curice u koju se kao dečak zaljubljuje i u kojem se u vezi s njom gloži sa Lelom i razgovara s pramajkom, zatičemo ga kao studenta, u ljubavnoj vezi punoj nerazumevanja s Ninom i u neočekivanom ponovnom susretu s najboljim drugom iz detinjstva, da bi i kao zreo čovek nastavio da piše. Međutim, rečeni raspored sižea i značenjskog naboja nije samo prikladan nego i jedini moguć, ukoliko imamo na umu da roman ima svega oko sto četrdeset stranica. Slična formula važi i za, istina za po tridesetak stranica obimnije, bestselere italijanskog autora pod naslovima „Tajna“ i „Pertle“. Nema sumnje da upravo sposobnost izricanja mnoštva suštinskih stvari na skučenom prostoru posredstvom eliptične, ali bajkovito-realističke radnje i jednostavnog, konciznog stila premreženog diskretnom ironijom, čini razlog zašto je Domeniko Starnone dobitnik prestižne književne nagrade Strega i da njegovi romani u isti mah budu vrhunski čitani i prevođeni na više od trideset jezika.

Autor: Domagoj Petrović