Prikaz romana „Mašina za pravljenje Španaca“

Trenutno možda najinteresantniji savremeni portugalski pisac, Valter Ugo Mai, pesnik i pripovedač, frontmen grupe Governo i vajar, romanom „Mašina za pravljenje Španaca“ završva tetralogiju koju je započeo 2004. godine delom „O nosso reino“ (Naše kraljevstvo), posle koga su usledili romani „O remorso de Baltasar Serapião“ (Pokajanje Baltazara Serapijaa) iz 2006. i „O Apocalipse dos trabalhadores“ (Radnička apokalipsa) iz 2008. Ova četiri romana pisana isključivo malim slovima ilustruju tok ljudskog života od detinjstva do starosti kroz mnogobrojne likove i raznovrsne predele.

„Mašina za pravljenje Španaca“ je podjednako dirljiva koliko potresna priča i obeležava kraj čovekovog razvojnog puta kroz vremešne likove na korak od smrti koji obitavaju u staračkom domu i čija je stvarnost pomalo sablasna i bunovna. Junaci u delima ovog autora su najčešče anonimni, izgnanici iz svojih domovina ili gubitnici koji su opisani kao skromni heroji, a svaka stranica ima dozu etike dostojnu hvale i otkriva nam mnogo dublju i važniju priču – priču o društvu u kome likovi žive, o zemlji kojoj pripadaju.

U tom smislu, „Mašina za pravljenje Španaca“ je pronicljiv i precizan, istovremeno tragičan i zabavan prikaz portugalskog društva, nastao iz autorove potrebe da se osvrne na specifičan geografski položaj ove zemlje: „Dugo je Portugal bio zemlja čija su se deca rađala u Francuskoj“ ili „Portugal će i nadalje biti mašina za pravljenje Španaca“. Negde u teško uspostavljenoj ravnoteži između prošlosti obeleženom emigracijom i sadašnjosti koja oštro osuđuje težnje ka jačem (i omraženijem) susedu, leži ovaj sjajni roman koji produbljuje kompleksni identitet Portugala kao zemlje koja pati od „hiperidentiteta“, prema rečima Eduarda Loursensa, ali koja večito sumnja u svoju budućnost i zadovoljava se sa konstruisanjem elegične prošlosti prožete nostalgijom.

Valter Ugo Mai se vešto snalazi u tom lavirintu, naoružan sredstvima karakterističnim za njegov stil ‒ osećajnošću i ironijom ‒ i gradi priču o identitetu, koja istovremeno govori o ljubavi i značaju prijateljstva, o slobodi, ludilu, milosti i smrti, o veličanju prošlosti u starosti koja nas uči da vreme nije linearno, i poigrava se sa likovima i očaranim čitaocem zahvaljujući senilnosti koja nastupa kao spasenje. I tako, u ovom romanu pod istim krovom staračkog doma obitavaju likovi iz pesama Fernanda Pesoe, oni koji su preživeli Salazarovu diktaturu, devica iz Fatime sa pokretljivim delovima i imaginarni, politički ostrašćen portugalski fudbaler. Iza cele priče stoji biografska pozadina i smrt autorovog oca ‒ kome je posvećen ovaj dirljivi roman koji nas neprekidno zasmejava, i jedan je od najboljih romana obajvljenih u Portugalu poslednjih godina.

Izvor: elpais.com
Prevod: Sonja Laštro