Prikaz knjige „Kraljice Jerusalima“: Istorija lukavosti, beskrupuloznosti i prepredenosti

Mada ih tokom istorije svakako jeste bilo i na drugim krajevima sveta, ne čudi da je upravo Bliski istok kao kolevka mnogobrojnih drevnih civilizacija imao dosta ženskih vladara. Katarina Pangonis u svojoj istorijskoj studiji „Kraljice Jerusalima“ donosi dosad neispripovedanu priču o čitavoj dinastiji žena koje su vladale Bliskim istokom i utirale put budućim vladarkama, pokazujući istrajnost u nesigurnim vremenima kako bi ostvarile moć. Neke su vodile ratove, neke pregovore, neke su sklapale važne saveze, a neke dizale nove građevine, i svakako nisu sve bile pravedne i dobre: većina njih bila je prefrigana i lukava u toj meri da su u gladi za vlašću znale da izigraju i sopstvene muževe i decu.

Zbog neprestane nestabilnosti u kojoj se ovaj kraj kroz istoriju nalazio, stvarale su se mogućnosti da na prestole, najednom upražnjene usled rata i kriza, uskoče upravo žene. Istorija ih je međutim više pamtila kao posrednice u primopredaji moći ili privremene namesnice, a ne uvek kao samostalne vladarke. Da to uglavnom i jesu bile, dokazuje svojom knjigom i sama Pangonisova, mada joj to verovatno nije bio cilj. Ove kraljice su više upamćene kao supruge ili majke kraljeva nego kao samostalne predvodnice. Stoga je cilj ove knjige bio da kraljice Jerusalima, kneginje Antiohije i grofice Tripolija i Edese izvede iz senke pred oči javnosti. Spisateljica je iz čitaonica po Britaniji i Evropi otišla na put do Turske, Libana, Jordana i samog svetog grada, koračajući istim kamenom po kom su hodile i njene junakinje, kako bi sastavila biografije o njima.

Put u prošlost kroz krstaške države Bliskog istoka otpočinje na početku 12. veka od Morfije, prve kraljice Jerusalima. Iako suprugu kralju Balduinu nije rodila naslednika, dala mu je četiri ćerke koje će postati vladarke tih krajeva. Samo kraljevstvo nasledila je najstarija ćerka Melisanda, koja će postati jedna od njegovih najjačih poglavarki uz muža Fulka Anžujskog, dok će njena sestra Alisa postati kneginja Antiohije i ostati upamćena kao lukava, ratoborna i sklona prevarama i politikanstvu. Melisanda je s druge strane zabeležena u istoriji kao oštroumna i častohlepna kraljica, mada je njena vladavina donela nestabilnost jer se isprva nije mnogo trudila da istakne autoritet nad vazalima, zbog čega je zemlja ostala bez važnih luka. U svom vlastoljublju čak je i zaratila sa sopstvenim sinom Balduinom III i izgubila u toj borbi.

Podjednako surova i daleko prepredenija bila je i jedna od najčuvenih istorijskih zlica, čuvena Eleonora Akvitanska, prvo francuska, pa potom i engleska kraljica, i majka čuvenog Ričarda Lavljeg Srca. Ona je na Bliski istok stigla prateći muža Luja u krstaškom ratu. Tamo se, navodno, švalerisala s Rajmundom od Antiohije i upoznala sa gore pomenutom Melisandom koja je nije smatrala sebi ravnom. Nije najjasnije zašto je uključena u ovu knjigu, pošto na istoku nije vladala, ali svakako jeste bila žena, a kasnije i majka čuvenih krstaških kraljeva.

Slično Eleonori, koju smo upamtili i iz filmova i serija u kojima su je igrale slavne Ketrin Hepbern i Glen Klouz, i Melisandinu unuku Sibilu pamtimo iz „Kraljevstva nebeskog“ Ridlija Skota u kojem je negovala gubavog Edvarda Nortona i očijukala s Orlandom Blumom. Ona je vladala u vreme kada se veličanstveni Saladin uzdigao koristeći rasulo nastalo zbog činjenice da, nakon Melisande, nijedan monarh Jerusalima nije uspeo da ostavi za sobom muškog naslednika. Sibila je presto nasledila od oca Amalrika, mlađeg Melisandinog sina, ali po prirodi nije bila skrojena za vladanje. Pod njenom se vlašću uprava Jerusalima raspala, a ona je najviše upamćena kao sestra kralja gubavca i kao kraljica zbog koje je hrišćanstvo izgubilo Jerusalim. Padom svetoga grada u ruke islama završava se i vek u kojem su tim delom sveta vladale žene, ponekada izgubljene u jazu između moći i ovlašćenja.

Autor: Miroslav Bašić Palković