Prikaz knjige „Jedni drugima potrebni“ vladike Grigorija: Zbirka beseda od Tvrdoša do Diseldorfa

Tvrd povez, izdanja na dva pisma – i na ćirilici i na latinici – što je praksa od kada knjige objavljuje u beogradskoj izdavačkoj kući Laguna. U njima je 30 beseda – od pristupne na rukopoloženju za vikarnog episkopa Eparhije zahumsko-hercegovačke u manastiru Tvrdoš 5. juna 1999. do obraćanja studentima u pobuni 11. aprila 2025. u Crkvi Svetog Jovana Vladimira u Minhenu u novim zvanjima mitropolita i arhiepiskopa, koja je Sabor SPC uveo na osnovu arhijerejskog „minulog rada“. To je ukratko novi naslov iz spisateljskog opusa episkopa nemačkog Grigorija (Durića) pod naslovom „Jedni drugima potrebni“ sa ilustracijama Jelene Vezmar.



Posle bajke „Priča o starom kralju“ u kojoj su 2009. mnogi, iz nekog razloga, videli književnu parabolu za tadašnje događaje u Patrijaršiji i vrhu SPC, zbirke kolumni, nekoliko novela i kraćih romana, vladika Grigorije ponovo se vratio formi sa kojom je 2004. ušao u svet izdavaštva sabravši razgovore i besede u jednu knjigu pod naslovom „Dolazi čas i već je nastao“. Već zbog same činjenice da je ovde sada reč o besedama koje obuhvataju njegovu dosadašnju, gotovo 26 godina dugu episkopsku misiju, u novoj knjizi čitaoci bi ponajviše trebalo da ga upoznaju kao bogoslova.

Vladika Grigorije rođen je na praznik Svetog Jovana Damaskina 17. decembra 1967. u Varešu u porodici poreklom iz Banjana u Hercegovini. U rodnom mestu završio je osnovnu i srednju Elektrotehničku školu, a potom u Beogradu Bogosloviju i Bogoslovski fakultet. Dve godine proveo je na poslediplomskim studijama u Atini. Doktorirao je 2014. godine.

Učesnik studentskih protesta u Beogradu početkom devedesetih godina 20. veka, zamonašen je juna 1992. u manastiru Ostrog, iz kog je sa svojim duhovnim ocem, tadašnjim episkopom zahumsko-hercegovačkim Atanasijem (Jevtićem), prešao u manastir Tvrdoš kod Trebinja. Za četiri godine uznapredovao je do zvanja igumana tvrdoškog, da bi kao arhimandrit u maju 1999. bio izabran za vikara osam vekova stare Zahumsko-hercegovačke eparhije, a u jesen iste godine na njenom tronu nasledio vladiku Atanasija.

Na majskom zasedanju Sabora SPC 2018. neočekivano je iz Trebinja poslat na čelu onog što je posle raznih arondacija i crkvenih kombinacija ostalo od nekadašnje Eparhije srednjoevropske. Neki kažu da je to bilo po „kazni“, a drugi da je „u tihom nadahnuću“ prihvatio da bude episkop u nemačkoj dijaspori. Vladika Grigorije prešao je dug put od britkog tek izabranog vikara, u tom trenutku najmlađeg episkopa u Saboru SPC, nadarenog za fudbal, koji se nije libio da predsednika tada najveće opozicione stranke usred Beograda javno opomene da se u „Hercegovini episkopu ljubi ruka“ do uglađenog crkvenog visokodostojnika koji je savladao zapadne manire, „voli Srbiju, Balkan, Evropu i ceo svet“ i koji je rado viđen u ovdašnjim takozvanim „drugosrbijanskim“ nezavisnim medijima.

O tom putu svedoči ova nova zbirka beseda, podeljenjih u sedam poglavlja. Prvi deo pod naslovom „Put jednog arhijereja“ počinje pristupnom besedom na rukopoloženju u Tvrdošu, a iz iste godine je i obraćanje na ustoličenju. U ovaj izbor ušla je i beseda u obnovljenoj staroj crkvi Rođenja Presvete Bogorodice u Mostaru 2011, kao i opraštanje od Hercegovaca u Mrkonjićima sedam godina kasnje na praznik Svetog Vasilija Ostroškog. Prvo poglavlje, u kome značajno mesto pripada duhovnim autoritetima koji su oblikovali njegov monaški razvoj – uz vladiku Atanasija, mitropolita Amfilohija (Radovića) i igumana ostroškog Lazara (Adžića), završava se besedom na ustoličenju u Diseldorfu 16. septembra 2018. godine.

Ostala poglavlja nemaju strog hronološki red i nose nazive: „Presveti i sveti“, „Svedočanstva vjere“, „Međureligijski dijalog“, „Svjetlost zasija u tami“. Tematski se posebno izdvajaju potresne besede „Iz smrti u život“ kojima se vladika Grigorije opraštao od majke, vladike Atanasija, mitropolita Amfilohija i jednog svog prijatelja koji je sam sebi okončao život. Poslednje poglavlje nazvano „Ogledalo u kojem se ogledam“ ima samo jednu besedu – „Slovo (o) studentima“.

Predgovor i pogovor za ovu knjigu napisali su profesori Vladan Perišić, bivši dekan Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta u Beogradu, i Bogoljub Šijaković, bivši ministar vera SR Jugoslavije, a potom i Srbije. Ko je upoznat sa hercegovačko-crnogorskim crkvenim vezama, jasno mu je da je ova zbirka beseda u celini plod iste duhovne „radionice“.

Osim što ima lični pečat, nova knjiga vladike Grigorija istovremeno je i svedočanstvo o stradanjima u tom delu nekadašnje SFR Jugoslavije, pokušajima obnove života Crkve i vernika, pružanja ruke pomirenja drugima, ali i još iz Drugog svetskog rata nezatvorenih bolnim temama poput Jasenovca pa sve do političke i društvene krize iz kojih Srbija nikako da izađe, duševnih bolesti koje more celu planetu...

„Besede vladike Grigorija rođene su na najosetljivijim mestima našeg naroda – od Mostara i Trebinja do Jasenovca, Prebilovaca, Dečana i Ostroga, kao i u nemačkom rasejanju. To su reči upućene živim ljudima i živim ranama, u hramovima i na stratištima, pred prognanima, povratnicima i svima koji traže svoje mesto pod nebom“, piše o ovoj zbirci beseda episkop zapadnoamerički Maksim (Vasiljević), takođe duhovno čedo vladike Atanasija.

U rečima i obraćanjima vladike Grigorija ne treba tražiti harizmu njihovog zajedničkog duhovnog oca, ali već sama činjenica da poput njega gotovo jedini među srpskim vladikama ima petlju da povremeno progovori o izazovima vremena dodatno ga čini traženim piscem i (sa)govornikom.
 
Autor: Jelena Tasić
Izvor: Danas