Prikaz knjige „Imperija SAD“: Podeli i vladaj

U prvom poglavlju knjige švajcarskog amerikanologa i istaknutog aktiviste i autora Danijelea Ganzera (1972), čitalac se upoznaje – odnosno dopunjuje sopstveno znanje – o validnim anketama koje SAD predstavljaju kao ubedljivo najveću opasnost za mir u svetu. Niz je potkrepljenja za tu tvrdnju u vidu rečitih podataka o tome da su Sjedinjene Države od 1945. do danas „bombardovale najviše zemalja“ , da drže svetski rekord u vojnim ulaganjima, da su nuklearna sila i, između ostalog, kako njihove borbene jedinice funkcionišu izvan sopstvenih granica, unutar vlastitih baza i izvan njih. Posle drugog poglavlja naslovljenog „SAD su oligarhija“ i informacija iz savremenosti o ogromnom uticaju srazmerno malobrojnih bogatih Amerikanaca na domaću politiku, dolazi do naglog autorovog vraćanja fokusa štiva na petnaesti vek, gde se plastično vidi da je on po osnovnoj vokaciji istoričar. Tek od dotičnog poglavlja knjige, naslovljenog „Indijanski ratovi“, počinje da bude jasan pun značaj njenog podnaslova: „Beskrupulozna svetska sila“.

Od doseljenja pretežno engleskih emigranata, beskrupuloznost je dominanta tamošnjeg osvajaštva, bilo prilikom krvavog otimanja poseda od domorodačkog stanovništva ili, kasnije, od Meksika, bilo da je reč o ekspanzionizmu tokom dvadesetog i dvadeset prvog veka. Sastavni deo beskrupuloznosti je i rasizam, s tim što se on u odnosu prema Indijancima i tamnoputima ogledao sasvim direktno i brutalno. Ali sem što je vrhunski upućen u istoriju i izvrsno obavešten o savremenoj slici Sjedinjenih Država, Ganzer nije samo analitičar niti samo istoričar. O tome možda najbolje svedoče deveto poglavlje „Ubistvo predsednika Kenedija“ i četrnaesto „Digitalna imperija“, u kojima autor, kao istraživački novinar, prilaže sasvim nove ili manje poznate podatke koji radikalno menjaju uvreženu sliku o dalaskom atentatu s kraja 1963. odnosno o uzrocima pobede Trampa na izborima 2016. godine. Što se pak tiče uvida u učešća SAD u I i II svetskom ratu (šesto i sedmo poglavlje), Ganzer nudi manje poznate informacije iz kojih bi se moglo zaključiti da je potreba za sticanjem i preprodajom u tim vremenima bila američkim vođama neuporedivo važnija od toga ko su joj trenutni saveznici. Jedna od poenti je u tome da SAD krajnje odgovara podeljena Evropa u kojoj će one naizmenično raspirivati i smirivati strasti u skladu sa trenutnim vlastitim potrebama i interesima i geslom „zavadi pa vladaj“. Naravno, tako je i izvan Starog kontinenta, s tim što su u nekoliko slučajeva, kao na Kubi, u Vijetnamu i Nikaragvi – a nedavno i u Siriji – Sjedinjenim Državama stvari donekle izmakle kontroli. (Autor slično vidi i obaranje ruke SAD sa Rusijom po pitanju Ukrajine.)

U ovako obuhvatnoj knjizi, radaru svevidećeg autora nije moglo promaći ni bombardovanje SR Jugoslavije. Nakon kratkog odeljka u kojem govori o bespravnosti te vazdušne kampanje, Ganzer tvrdi da su SAD otcepile Kosovo i osnovale vojnu bazu Bondstil pošto su naoružale UČK i podržali je u borbi protiv Srba kao sredstvo da se i kod nas primeni strategija „podeli i vladaj“.

Kako knjiga koja sadrži radikalne ali u najvećoj meri potkrepljene stavove ne bi bila odveć crno-bela, autor na njenom kraju, pomalo i neočekivano, donosi ubedljiv pozitivan orijentir. On ga nazire u jačanju Kine koja ne želi da (kao moguća nova vodeća država) prođe kao Nemačka svojevremeno, koja nije dopustila da se raspadne poput SSSR. Tačnije, Ganzer diskretno zagovara veću ravnotežu svetskih lidera, a onda se spušta na ličnu ravan i čitaocu, u maniru vrlo temeljnog psihologa, poručuje: „Svako može da učini nešto za mir tako što će svakodnevno vežbati pažljivost i miroljubivu komunikaciju. Kroz pažljivost se jača unutrašnji mir. A to je osnova za mir u spoljnjem svetu.“

Autor: Domagoj Petrović