Prikaz knjige „Berlin: Pad 1945.“: Očekivano remek-delo

Dva i po miliona sovjetskih vojnika se sukobilo sa oko sedamsto hiljada nemačkih boraca, staraca i dece između 16. aprila i 2. maja 1945. u svim delovima Berlina, ali pre svega u njegovim centralnim zonama. Međutim, dok se u knjigama „Staljingrad“ i „Drugi svetski rat“ više pridržavao naslova i priču započinjao in medias res, engleski istoričar Entoni Bivor (1946) u ovom delu primenjuje pristup kakav će koristiti i u svom remek-delu „Španski građanski rat“ (za koju se nadamo da bi mogla biti prevedena na srpski). I u „Berlinu: Pad 1945.“ autor uzima zamah i podrobno uvodi čitaoca u kontekst. Tako priča o događajima iz druge polovine aprila i s početka maja 1945. počinje četiri i po meseca ranije, opisima turobnih novogodišnjih prilika u glavnom gradu Trećeg rajha, odnosno isprva trijumfalne Ardenske ofanzive nacionalsocijalista, koja će brzo doživeti krah.

U „zagrevanju“ za centralnu temu knjige Bivor ne opisuje samo bitke koje su presudno dovele do naslova ovog štiva, poput sovjetskog prodora preko Visle, savezničkih bombardovanja Berlina, borbi za Pomeraniju i Istočnu Prusiju... do konačnog opkoljavanja grada. Kao što to najčešće čini u svojim delima, autor se ne zadržava na sopstvenom mišljenju o strateški važnim bitkama, već o njima govori i iz tačke gledišta civila i onih učesnika u ratu s kojima je imao prilike da razgovara ili da čita njihova pisma, ali se bavi i svakodnevnim pojedinostima glavnih protagonista. Tako se upućujemo u mahnite strategije Adolfa Hitlera u kojima je računao na nepostojeće divizije, ali i u njegove zdravstvene i seksualne probleme, planove Crvene armije i razloge za uznemirenost njenih anglosaksonskih saveznika. Bivor izvrsno implicira paradoks da Nemci pre konačnog pada nastoje da skretanjem ka Zapadu pobede Amerikance kako ne bi morali da im se predaju, dok maršal Žukov i general Konjev nezaustavljivo nadiru s Istoka kako bi poboli sovjetsku zastavu na Rajhstag. I trvenje potonje dvojice oficira oko prestiža je prikazano vrlo uzbudljivo i gotovo da čini dodatnu novelu u štivu.

Kako bi napisao svoju knjigu o Berlinu, Bivor je tragao, u većoj meri, po ruskim vojnim arhivima, do pre nekoliko decenija zatvorenim za strane istoričare. Tako je faktima potkrepio opšte tvrdnje o silovanjima nemačkih civilki i izrabljivanju civila, kao svojevrsne osvete za nacionalsocijalističku „Operaciju Barbarosa“ koja je praktično krahirala kod Staljingrada. Istražujući, autor je dospeo u priliku i da sazna zašto je baš Berlin od svih nemačkih vojnih ciljeva bio Staljinova glavna opsesija. Izgleda da se nije radilo samo o političkim prestižu osvajanja glavnog grada, koliko god on značajan bio sam po sebi, nego i o želji za zauzimanjem infrastrukture nacističkog atomskog istraživanja u okolini Berlina, koje bi pomoglo Sovjetima da proizvedu sopstvenu atomsku bombu.

Osim što otkriva nove i nepoznate podatke o završnoj velikoj bici Drugog svetskog rata, Bivor uzima epski zamah kako bi pripremio čitaoce na mučne scene samoubistva Eve Braun i Adolfa Hitlera, te monstruozno šestostruko čedomorstvo nad rođenom decom bračnog para Gebels, ali i za završna dva poglavlja u kojima se opisuje kinjenje berlinskih civila od pobedničke armije kao i njeno iživljavanje nad sopstvenim stanovništvom.

Svakako da je ponešto od rečenog već poznato brojnim čitaocima. Međutim, svojim umećima iz sadašnje i bivše struke, kao istoričar i bivši britanski oficir, ali i kao potvrđen pisac, ser Entoni Bivor je, u sporom ali bespoštednom ritmu, uspeo da napiše knjigu koju bi s krajnjim zanimanjem čitao i ekspert za kraj Drugog svetskog rata.

Autor: Domagoj Petrović