Prikaz dvoknjižja „Tito i Srbi“: Bio si u zabludi, Marko

Život i politička karijera Josipa Broza Tita mogu se tumačiti i proučavati sa različitih gledišta, a najčešće se polazi od Titovog položaja u Komunističkoj partiji Jugoslavije, od Titove ličnosti kao vladaoca i ideologa, pa i od Titovog odnosa prema ženama.



Izabravši da Titovu biografiju predoči čitaocima u kontekstu Brozovog odnosa prema srpskom narodu i Srbiji, novinar Pero Simić obuhvatio je verovatno najširi mogući aspekat za prikaz života najuspešnijeg jugoslovenskog političara dvadesetog stoleća, jer gotovo se svaki njegov politički, a donekle i životni, potez može sagledati kroz prizmu savremene srpske istorije.

Zamišljena da obuhvati veoma dug period od Titovog učešća u Prvom svetskom ratu 1914, pa sve do njegove smrti 1980. godine, dvodelna publikacija „Tito i Srbi“ ostala je nezavršena, jer je rad na njoj prekinut Simićevom smrću.

Završena je, i u celosti objavljena za autorova života, prva knjiga, koja obuhvata vreme pre Titovog zvaničnog preuzimanja vlasti – od 1914. do 1944. godine – dok druga knjiga, objavljena posthumno, doseže do 1972, pri čemu su uz integralni tekst dodate i Simićeve dnevničke beleške iz perioda o kome je u knjizi i reč.

Iz samog naslova moglo bi se pomisliti da su knjige zasnovane isključivo na konfrontaciji, pa i na animozitetu jednog vladara prema narodu kojem je upravljao, a među čijim pripadnicima, bar u početku, nije imao većinsku podršku.

I takva je pomisao donekle logična kad se uzmu u obzir činjenice da je Tito ratovao protiv Srbije na strani Austrougarske, da u borbi protiv jugoslovenske države kralja Aleksandra Karađorđevića nije birao sredstva i saradnike, da se smatra krivim za smrt mnogih srpskih komunista u Staljinovim logorima, da su mu tokom Drugog svetskog rata glavni protivnici bili četnici Draže Mihailovića, umesto nemačkih okupatora, da snosi odgovornost za formiranje logora na Golom otoku gde je ubijeno najviše srpskih zatočenika, kao i da je u svojstvu partijskog i državnog vođe smenio najviše srpskih funkcionera.

Sa druge strane, upravo se iz Simićevih istraživanja vidi koliko je Titov život neraskidivo vezan za Srbiju i Srbe, jer zna se da je rukovodio iz Beograda partizanskim ustankom, koji je inače buknuo u zapadnoj Srbiji, zna se da su Srbi činili većinu partizanskog pokreta, zna se da je zvanično ustoličenje Titove vlasti sprovedeno u Beogradu, zna se da je kao vladar živeo i radio u rezidencijama srpskih monarha i buržuja na Dedinju, a zna se i da mu je verovatno najveća ljubav bila jedna Srpkinja, dok mu je i poslednja žena, sa kojom je u braku bio dvadeset osam godina, takođe bila Srpkinja.

Tako se ispostavlja da se Titov život najobuhvatnije sagledava kroz njegov osnos prema Srbiji i srpskom narodu, a prateći njegov razvoj kao političara, docnije i kao državnog rukovodioca, Simić istovremeno traga za tajnom uspeha Josipa Broza, što je opet nemoguće razjasniti bez osvrta na srpsko učešće u partizanskoj borbi i komunističkoj vlasti.

Razume se, iznoseći podatke iz Titovog života i baveći se presudnim momentima novije istorije Srba, autor dotiče i najvažnije detalje iz istorije ostalih jugoslovenskih naroda, makar i radi poređenja koja još više govore o paradoksalnosti jednog vremena, u kome je Beograd od nacista oslobađao, kao crvenoarmejac, bivši ustaša zarobljen kod Staljingrada, da bi potom u samom Beogradu bili ubijani kao ideološki protivnici, a pod optužbom navodne saradnje sa okupatorom oni koji su i sami prošli torturu u nacističkim logorima.

Na pitanje kako je Tito mogao da vlada državom u kojoj, barem tokom preuzimanja vlasti, nije imao većinsku podršku većinskog naroda, odgovor se možda krije u podatku vezanom za prvi partizansko-četnički sukob, kada je Tito, kako je sâm tvrdio, izvršio „kontranapad“ pre nego što se napad četnika i desio. Na sličan način, nakon uspostavljanja komunističke vlasti, o čemu svedoče i dokumenta koja Simić citira, podizane su mnoge optužbe i vršene brojne egzekucije – preventivno, makar i na nagoveštaj delatnosti koja bi bila u suprotnosti sa zvaničnom ideologijom.

Pored toga, jasno je da Tito ne bi opstao na vlasti bez podrške srpskih komunista, među kojima je prednjačio Aleksandar Ranković Marko, a koji je docnije i sâm smenjen pod, nema sumnje, lažnim optužbama. Tom prilikom, kako Simić navodi, Ranković se požalio Edvardu Kardelju, tada već drugom čoveku Titove Jugoslavije, koji je otvoreno rekao kako Broz ima opsesiju da će ga Srbi likvidirati. Na Rankovićevu izjavu da veruje kako Tito ima dobro mišljenje o Srbima, Kardelj je konstatovao: Bio si u zabludi, Marko.

Izgleda da je tajna bila u kontranapadima vršenim pre samih (projektovanih ili stvarnih) napada, ali i u tome što je Marko bio jedan od mnogih koji su bili u zabludi, možda čak i dobrovoljnoj.

Autor: Dušan Milijić