„Papir“ Gorana Petrovića: Roman delta kroz reku kritike

Možda ne treba posebno isticati, ali pisac Goran Petrović više je puta u svojim delima pokazao kako se od naizgled običnog pojma može načiniti univerzalni simbol oko kojeg se plete priča kojoj kao da nema ni početka ni kraja. To se već prepoznaje iz naslova Petrovićevog romana „Papir“, bilo da se naslov uzme u skraćenom ili proširenom vidu – „Papir sa vodenim znakom“ – jer se mogu naslutiti nataloženi vekovi, kulture i sudbine, koje se zapravo uopšte ne skrivaju, a pošto ih je nemoguće istovremeno sve otkriti i sagledati, pisac je odabrao epohu koja je sama za sebe paradigmatični simbol, kao i prostor na kome se prelama ključni trenutak razvoja civilizacije.
 
Stoga renesansnu Italiju treba u romanu „Papir“ shvatiti kao ogledalo svake epohe, jer faktografija je sigurno manje bitna od osećanja i nemira koji izbijaju iz svake rečenice. Međutim, dozu idile i romantike unosi i podatak da je najveći deo romana posvećen napuljskoj kraljici Đovani, poznatoj kao Nezasita, preko čijeg se nadimka motivišu i erotski segmenti priče. Upravo zahvaljujući Đovaninom visokom položaju razotkrivaju se i sudbine njenih podanika, koji su redovno u ogromnoj senci dvora, ali bez kojih ne bi postojao ni simbol oko kojeg je Petrović satkao priču svog romana.
 
Da nije neizbrojivih anonimusa, od čijih je života i delanja sačinjen mozaik jedne epohe i kulture, ne bi taj mozaik, u konačnom svom obliku, pokazao lice kraljice Đovane, niti bi satkao zlatno doba humanizma koje kroz „Papir“ iskrsava u pomalo komičnom i parodičnom duhu. Autor nam donosi galeriju neobičnih likova, pa i neobičnih postupaka, kao što je dugogodišnji rat između dva krpara, koji možda ipak i nije tako neobičan, zbog svih mogućih i nemogućih razloga zbog kojih se inače ratuje i nastaju sukobi. Zašto onda da ne ratuju i krpari – kako bi se drugačije našli na papiru koji će ih sačuvati od zaborava?
 
Jer najbolje će ih od zaborava i sačuvati papir – a možda i ikonostas.
 
Autor: Dušan Milijić