Muka i bes nevidljivih – Prikaz romana „London“ Vladimira Đurića Đure

Vreme tokom kojeg se u uflekanim garažama stvarala vedra muzika i tokom kojeg je u jednom društvu bilo mesta i za pank kulturu, i za filmove Ingmara Bergmana, i za časopis „Tina“, i za knjige Justina Popovića – upravo je to uzburkano (ne slučajno i novotalasno) vreme dočarao Vladimir Đurić Đura u svom romanu „London“, prateći paralelno živote dvoje neobičnih ljubavnika, ali se pritom osvrćući i na celu njihovu generaciju, koja je možda imala više entuzijazma za uključivanje u tok zapadne kulture nego što je (izuzev pojedinaca koji su ostavili traga) imala talenta za muziku, film i bilo koju drugu umetnost.

Ipak, dok se budemo upoznavali sa uzbudljivim sudbinama Jana i Klare, kao i sa naravima beogradske omladine na prelazu iz sedamdesetih u osamdesete godine 20. stoleća, shvatićemo da je i sama želja za bilo kakvom promenom bila dovoljna da preusmeri životni tok čitave generacije i da od nje načini pravi umetnički pokret, koji je i danas nezaobilazna epizoda u istoriji jugoslovenske kulture.

Odabravši da svoje junake prikaže ne samo tokom njihovog međusobnog traganja po Londonu, nego da dočara i njihove živote pre nego što su otišli za London, pa čak i pre nego što su se uopšte sreli, Đurić je zapravo dao sliku tipičnog odrastanja u jednom karakterističnom političkom sistemu, dotakao je i poražene i novostvorene društvene klase, zavirio je i u beogradske buržujske salone i u tajanstvene homoljske šume, slikovito je prikazao prva seksualna iskustva i vojnički bunt izazvan iskompleksiranim komandantom, osvrnuo se na bezbrižna letovanja beogradske omladine i na sve vidljiviju ekonomsku krizu koja je tu istu omladinu oterala iz domovine, a posebnu draž romanu daju kulturološke reference koje često iznenada iskrsnu i na efektan način stvore još jasniju sliku o ambijentu u kome junaci ove priče obitavaju.

Sa druge strane, koliko god da žive uobičajenim životom tadašnjih mladih ljudi, Đurićevi junaci ipak tu i tamo prolaze kroz krajnje neobične, često i čudesne dogodovštine, koje se kao takve mogu pravdati postupkom magijskog realizma (možda i magijskog naturalizma), ali se neretko mogu protumačiti i kao halucinacije izazvane sredstvima koja su upravo u to vreme postala dostupna velikom broju mladih ljudi, a najviše su se konzumirala u vilama državnih funkcionera, čija su deca iz muke i besa, izazvanih bogatstvom koje je delovalo pomalo sramotno i zazorno u samoupravnom socijalizmu, uvela među svoje siromašnije vršnjake zapadnu kulturu i na umetničkom i na hedonističkom planu, sa svim njenim prednostima, manama, pa i opasnostima.

Nema sumnje da je Đurić većinu likova zasnovao na stvarnim ličnostima iz svog neposrednog okruženja i iz miljea beogradskog novotalasnog kruga, pa iako eksplicitno pominjanje pojedinih velikana tadašnje umetničke scene daje izvesnu autentičnost celoj priči, ipak je za ovakvo delo mnogo bolje što je većina likova predstavljena ili pod izmišljenim imenima ili pod nadimcima koji široj publici nisu prepoznatljivi, jer samo se tako može postići jedna univerzalnost zahvaljujući kojoj će se svaki čitalac sroditi sa samim likovima i često u njihovim sudbinama prepoznati sopstvenu – a pritom se tu ne misli samo na one generacije čitalaca koje su vršnjaci Đurićevih junaka, nego i na mlade čitaoce koji tek ulaze u neke nove talase tražeći svoj put i boreći se za vidljivost u društvu makar i tako što neprestano ističu kako su nevidljivi.


Autor: Dušan Milijić