Kritika knjige „Majčina ruka“ Igora Marojevića u slovenačkom listu „Dnevnik“

Prećutana i marginalizovana istorija
 
U okviru festivala „Fabula“, na slovenačkom jeziku objavljena je „Majčina ruka“ srpskog pisca Igora Marojevića, roman koji je u Srbiji, između ostalog, izazvao brojne negativne, ideološki obojene reakcije. Autor ga je osmislio kao treći deo petoknjižja „Etnofikcija“ (takođe je začetnik istoimene poetike), u kojem namerava da problematizuje tri evropska naroda; Srbe (a tu negde su, kako kaže, uvek negde i Hrvati i Crnogorci), Nemce i Špance, koji su po njegovom mišljenju u dvadesetom veku bili izolovani zaradi etnocentrizma. Prva dva romana su „Žega“ (2004) i „Šnit“ (2007), dok je u nastajanju četvrti, „španski“ deo.

I dok su u „Šnitu“ Nemci predstavljeni u svojstvu agresora a Srbi kao žrtve, u „Majčinoj ruci“ je obrnuto. Pretežno autobiografski roman tematizuje prećutani deo novije srpske istorije, ubijanje i progon podunavskih Nemaca u Vojvodini u razdoblju od 1944. do 1948. godine. Nemci u Vojvodini su do početka Drugog svetskog rata činili najbrojniju manjinu u nekadašnjoj Jugoslaviji. Posle rata su mahom nasilno iseljeni i, diktatom državnog dekreta i vladinog eksperimenta urbanizovanja sveta poteklog iz ruralnih područja, u švapske kuće naseljeno je domaće ruralno stanovništvo.

Nakon uvodnog zemljotresa u Perastu, idiličnom mestu u bokokotorskom zalivu, radnja počinje da se odvija u Vrbasu u Vojvodini, autorovom rodnom gradu. Šestnaestogodišnji narator koji pripoveda iz prvog lica seli se tamo kod svoje tetke Bonje dok će majka Anka zaradi posla biti odsutna i nedostajati. S druge strane, snažno je prisustvo pokojnog oca koji je, u više navrata, bio nasilan spram sina, u čijim očima se njegove konture, nakon dugotrajne negativne slike, prema kraju romana postepeno omekšavaju. Nakon uobičajenih adolescentnih potreba, dečak uskoro preko sebe prevlači senku istorije pošto ga previše zanima odakle im tako velika kuća. Saznanjem da je posredi nekadašnje skladište a da nameštaj predstavlja njegove neopljačkane ostatke i da su u kući pre toga živeli Nemci, samo produbljuje dečakovu radoznalost. U međuvremenu se zaljubljuje u školsku drugaricu Hertu – koja poboljšava njegovo znanje nemačkog jezika – i  dugo boravi u bolnici zbog plućnog apscesa, bolesti koja po tvrdnji pulmologa “preko sinusa, to jest polipoze, daju razne mentalne moći”, koje u delirijumu traganja za identitetom otkriva sam dok ne upozna Hertinu stariju polusestru Sonju. Identitet obeju za njega je nepoznanica koja ga jednako obuzima kao i poreklo kuće u kojoj živi.

Realistička pozadina i spisateljska maštovitost sjedinjuju obe te priče u saznanje da je kuća nekada bila u vlasništvu porodice obeju polusestara, koja je u njoj živela pre rata posle kojeg im je oduzeta. Priča se upotpunjuje posebnim poglavljem kojim se predstavlja žalosna sudbina Sonjine majke i njihova zatočenost u fabrici svile, preuređenoj u jedan od sedamdesetak koncentracionih logora i mučilišta nemačkih civila, koji su od 1944. godine nastali u Vojvodini. Ishod politički nekorektnog istraživanja koje realistički zasnovani, tečno čitljivi roman približava kriminalističkom žanru i kojem autor spretno dodaje epizode višestruke krađe slika i revolvera kao i misteriozno zaključanih ostave i podruma koje do kraja romana vešto razotkriva, jeste u tome što se odgovor na pitanje da li  ljubav može da izdrži krvavu teži prošlosti, nudi sam po sebi.

Izvor: “Dnevnik”, Ljubljana
Autor: Jasna Lasja