Jedno – da li i jedino? – ubistvo u Patrijaršiji

Da je Beograd iz perioda nakon Prvog svetskog rata nepresušna inspiracija savremenim tvorcima detekrivskih zapleta, dokaz je i roman Nenada Novaka Stefanovića „Jedno ubistvo u Patrijaršiji“ (Laguna, Beograd 2018), čiji je glavni junak, islednik Krsta Pavlović, čitaocima već poznat iz prethodnog Stefanovićevog romana – „Ubistvo u Kapetan Mišinoj“ (2016).

Svakako da ima mnogo razloga što je međuratni Beograd idealan izbor mesta za kriminalističke romane. Prošlo je tek nekoliko godina otkako je prestonica Kraljevine Srbije pretvorena u prestonicu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Ratnici još uvek vidaju rane sa Solunskog fronta, a činovnici se otimaju o položaje u tek uspostavljenim ministarstvima. Novu državu već potresaju međunacionalne razmirice i međupartijski sukobi, a sâm Beograd se još uvek nije oporavio od razaranja i stradanja u Velikom ratu. Koliko do juče tipičan srpski grad, koji se razvio iz turske čaršije, Beograd postaje evropska metropola u koju ne dolaze samo stanovnici iz nekada austrougarskih pokrajina, nego i cvet ruskog društva izbegao pred boljševičkom revolucijom. Ministar policije i potpredsednik kraljevske vlade u Beogradu je slovenački jezuit Anton Korošec. Već se naslućuje afera zbog famoznog Konkordata između Kraljevine SHS i Svete stolice. Srpska pravoslavna crkva se odjednom našla u državi gde pravoslavlje nije dominantna religija kao u nekadašnjoj Kraljevini Srbiji. U mirnodopskim uslovima nekako opstaju ostaci tajnih ratničkih udruženja čiji su članovi spremni da u ime Boga prekrše šestu Božju zapovest.

Ima u međuratnom Beogradu nečeg gotskog kao u viktorijanskom Londonu, a to je i te kako pogodno za priču punu misterije i teorije zavere, pa sve i kad bi savremeni pisac najpre stvorio kriminalistički zaplet ne razmišljajući o tačnom vremenu i mestu radnje – ne bi mu bilo teško da radnju, bez mnogo izmena, prilagodi beogradskom ambijentu iz prve decenije nakon završetka Velikog rata.

Već je sâm naslov Stefanovićevog romana pomalo kontroverzan – jer smestiti zločin u samo središte crkvene hijerarhije može delovati i provokativno – ali prave kontroverze tek će uslediti kako se bude čitala stranica za stranicom, pogotovo kad se ispostavi da je profesor Najdan Lukić, u monaštvu nazvan Sava, ubijen zbog otkrića jedne tajne koju su duhovni poglavari vekovima čuvali iz, uslovno rečeno, plemenite namere: da bi kod Srba bio stvoren jedan kult oko kojeg će se narod okupiti i u ime koga će izvojevati slobodu.

Osim u nekoliko poglavlja, čitalac gotovo sve vreme prati islednika Pavlovića kako otkriva jedan po jedan trag ne bi li došao do kjuča misterije, a pošto se radnja dešava na dobro poznatim lokacijama, nije teško da se ulice i zgrade koje Pavlović pohodi zamisle do samih detalja tako da se stvori tačna slika islednikovog kretanja kroz tadašnje beogradske sokake, pa i po onim kućama, podrumima i prolazima koji jesu izmaštani za potrebe romana, ali su savršeno uklopljeni u stvarni Beograd da se uopšte ne mora postaviti pitanje njihovog postojanja.

Pored islednika Krste Pavlovića, u romanu se pojavljuje prava galerija zanimljivih likova, što je i očekivano za kriminalistički žanr, jer veći broj likova otežava razrešenje zagonetke, pri čemu svaki novi osumnjičeni skreće pažnju sa dotadašnjih osumnjičenih – i upravo u tome i jeste draž detektivskog zapleta, da čitaocu uopšte ne bude lako ako sâm želi da otkrije krivca.

S obzirom na završetak romana, može se očekivati da islednik Pavlović bude junak bar još jedne knjige, jer iako je glavna misterija rešena, u islednikovom privatnom životu kao da je tek počeo novi zaplet.

„Jedno ubistvo u Patrijaršiji“ jeste roman koji pruža uživanje, ali i nova saznanja o istoriji, religiji, tradiciji, politici, a možda najviše o Beogradu prepunom kontrasta u sudaru dveju epoha i dva sveta. Naravno, neće nedostajati ni uzbuđenja, jer ne treba uopšte sumnjati da ono jedno ubistvo iz naslova romana – neće biti jedino!

Autor: Dušan Milijić