Čitaoci književne fikcije su osetljiviji

Istraživanje koje je sprovelo američkih društvenih naučnika pokazalo je da ljudi koji čitaju romane Toni Morison ili Harper Li, mnogo bolje prođu na testovima „teorije uma“. Sa obožavaocima žanrovske književnosti to nije slučaj.



Književna fikcija, romani poput onih koje pišu Salman Ruždi, Harper Li i Toni Morison, pomaže u poboljšanju razumevanja emocije drugih ljudi od strane čitalaca, kako saznaje najnovije istraživanje – ali žanrovske knjige, autora kao što su Danijela Stil i Klajv Kasler, ne pomaže.

Akademici Dejvid Kid i Emanuel Kastano iz Nove škole za socijalna Istraživanja u Njujorku, sproveli su istraživanje među 1000 učesnika stavljajući ih na „test prepoznavanja autora“ koji je trebalo da izmeri poznavanje književnosti, a učesnici su bili pozvani da identifikuju pisce sa liste. Na listi su se nalazili i autori i oni koji to nisu, od pisaca koji su identifikovani kao književni, kao što su Ruždi i Morison, do onih poput Kaslera i Stil koji su svrstani u žanrovske autore. Nakon toga, učesnici su prošli kroz test „čitanja uma u očima“, u kom su bili zamoljeni da odaberu jednu od četiri emocije koja najviše odgovara osobi sa fotografije.

Akademici su otkrili da su oni koji su prepoznali više autora književne fikcije sa liste bolji u shvatanju osećanja drugih – sposobnosti poznate kao teorija uma. Žanrovska fikcija je definisana kao „fokusirana na određenu temu i na formiranje zapleta“ dok je književna fikcija je definisana „više po svojim estetskim kvalitetima i razvijanju likova nego po svom fokusu na zaplet ili određeni skup tema“.

„Rezultati ukazuju na to da izloženost književnoj a ne žanrovskoj fikciji poboljšava performanse na testu teorije uma, čak i kada se uzmu u obzir demografske varijable poput starosti, pola, obrazovnih dostignuća, postdiplomskih studija... i empatije“, napisali su autori testa. „Književna fikcija navodi čitaoce da stvore, razrade i razmotre višestruke interpretacije mentalnih stanja likova.“

Kastano i Kid su ranije sproveli istraživanja u kojima su dali učesnicima da pročitaju odlomke iz dela vrhunske književnosti i žanrovskih romana, a zatim su procenili koliko dobro mogu da prepoznaju emocije kod drugih. Otkrili su da su oni koji su čitali odlomke iz dela vrhunske književnosti postigli najbolje rezultate.

Njihova poslednja istraživanja pokazuju da „različite vrste fikcije uključuju različite psihološke procese na različit način“. Akademici žele da istaknu da oni ne žele da ističu superiornost književne fikcije. „Ono što mi pokušavamo da kažemo je da postoje mnogi načini da se priča ispriča i oni imaju drugačije uticaje na način na koji vidimo društvenu stvarnost. Književna fikcija, kako kažemo, teži da stvori društvene kategorije – likovi su otporni na te kategorije... Popularna fikcija, sa druge strane, koristi one tipove likova koji nam pomažu da odmah shvatimo o čemu se radi. To je način na koji učimo o životu u društvu – i kako gradimo svoj nacionalni i kulturni identitet“, istakao je Kastano.

„Sa druge strane, ne kažemo da čitanje popularne žanrovske fikcije ne može biti zanimljivo ili korisno iz drugih razloga – pretpostavljamo da jeste“, složio se Kid.  Akademici se nadaju da će njihovi zaključci uticati na proučavanje i podučavanje književnosti, kao i da će pomoći pri poboljšavanju teorije uma kod onih kojima to nedostaje. „To ne znači da možete dati Don DeLila autističnom detetu i da će se ono izlečiti – ali nam može pomoći da razumemo kako teorija uma može da podstakne osobe sa već utvrđenim defektom“, izjavio je za kraj Kastano.

Izvor: theguardian.com
Prevod: Dragan Matković