Suočavanje sa sadašnjicom: „Plastic“ – Ivan Jovanović

Iako na prvi pogled potpuno posvećena „neknjiškom“ prikazu tzv. tranzicione stvarnosti iz ugla jednog gnevnog „bombaša“, roman „Plastic“ Ivana Jovanovića ipak ima svoje književne korene. Naime, naslovna stranica Jovanovićevog dela ne podseća slučajno na „Glamuramu“, Breta Istona Elisa, autora „Američkog psiha“ i romana „Manje od nule“, prve osobe koja čoveku padne na pamet kada pomisli na brendomaniju kao sinonim korporativnih pejsaža.

Nasuprot Elisu stoji Frederik Begbede, kako je dobro primetio jedan moj kolega u povodu ovog romana, ali i njegov stariji „brat“ mnogo uspešniji i kvalitetniji pisac, Mišel Uelbek. Obojica svetu korporacija (u konkretnom slucaju: nihovih periferijalnih srpskih ispostava) dodaju hipertrofiranu količinu gneva, tuge, očaja a sve to u formi odricanja od književne stilizacije, od najmanje premise stilske veštine, lepote, pronicljivosti ili orginalnosti. Takve poetike se drži i Jovanović što je u skladu sa nihilističkom svešću glavnog junaka pripovedača Nikole koji se suočava sa svetom u kome nadgradnja materije (tela ili novca) ne može a da se ne stropošta u kanal anahronosti ili karikature. Ono što ostaje je bes: suvi, čisti, neprerađeni bes. Da njega nema ne bi bilo ni pripovedanja.

Književni koreni „Plastica“ nisu znak manjkavosti nego kvaliteta romana. Oni dokazuju da srpska književnost ima sluha i za svetske pisce koji tematizuju korporativni svet, kome Srbija danas pripada, mada ne na onaj način o kojem je maštala devedesetih. I post post moderna ima, dakle, svoje Borhese, svoju biblioteku, mada se te biblioteke pisci neprekidno odriču kako tragovi književnosti ne bi ugrozili ideju „izvorne“,„nepatvorene“, beskompromisne slike stvarnosti. Međutim, problem je u tome što je svaka književna „stvarnost“ ipak konstrukcija i što ona književnost koja najviše teži da ne bude književnost, uvek dolazi u opasnost da se svede na književnu stilizaciju novinskih vesti. To je problem „Plastica“: što više nastoji da se oslobodi kompromisa u prikazu tranzicione stvarnosti, to se više bliži stereotipima (literarnim, medijskim a donekle i političkim) od kojih se ovaj roman nije jasno distancirao. Pa ipak, autoru „Plastica“ treba odati sve pohvale za proširenje tematskog horizonta savremene srpske književnosti. Suočiti se sa sadašnjicom u trenutku kada od vas naručuju romane o devedesetim, ipak je znak integriteta: razlog više da Jovanovića treba i ubuduće pratiti i čitati.

Autor: Slobodan Vladušić

Izvor: Večernje novosti