Sportska i porodična drama – „Jugoslovenski nokturno: roman o jednoj generaciji“

Iako operiše uglavnom podacima poznatim srpskom i ex-YU čitaocu koji se iole razume u fudbal i politiku, blago fikcionalizovano štivo „Jugoslovenski nokturno“ od svojih prvih stranica izneverava horizonte očekivanja publike. Počev od toga što se „roman“ otvara ratnom epizodom sporednog ali vrlo upečatljivog lika, Darka, i što Emanuele Đulijaneli od prvobitne zamisli da za potrebe prikupljanja materijala za knjigu upozna trenera „Crvene zvezde“ koja se 1991. domogla titule evropskog i svetskog šampiona, Ljupka Petrovića, biva o istom poslu upućen na masera, i to suparničkog kluba, „Partizana“ – mada i državne reprezentacije – Aleksandra Acu–Mirkovića. Vodič italijanskog novinara kroz glavni grad Srbije postaje i glavni junak dela, čime se prvobitna namera autora da pišu o vrhuncu timskog jugoslovenskog fudbala pretače u trostruki zadatak: praćenje razvoja „najvažnije sporedne stvari na svetu“ pre svega u SFRJ; Acine porodice, počev od njenog stvaranja, praktično, na radnoj akciji u Zenici sa njegovom budućom suprugom Jovankom, i političkih prilika u zemlji koja se raspala, tako da uticaji društveno-sportskih uticaja na porodicu, i obratno, budu međusobno isprepleteni ali i jasnije prikazani čitaocu. Stoga je nužno da poglavlja ne budu poređana hronološki i da pripovedanje mahom protiče u savremenosti, uz brojne flešbekove, koji zadiru i pitanja rata i mira, lukave spoljne politike i ekonomskog uspona SFRJ, događaja koji su stvorili uslova za srazmerno veliko ulaganje države u sport, naročito u fudbal, što se oplodotvorilo u uspesima poput zlatne olimpijske medalje u Rimu, finalom u Kupu evropskih šampiona između „Partizana“ i „Reala“, prvog mesta na svetskom prvenstvu za mlade igrače u Čileu do spomenutog finala u Bariju 1991, kada je „Crvena zvezda“ na penale savladala „Olimpik“ iz Marseja i, u trenucima kada Jugoslavija više nije postojala, postala svetski prvak u Tokiju u utakmici protiv čileanskog „Kolo–Koloa“. Zajednički neformalni zaključak italijanskog pripovedača i našeg glavnog junaka jeste da je kvalitetan sport bezmalo bio glavno oružje opstanka SFRJ, inače se, na kraju krajeva, ne bi moglo tvrditi da je rat devedesetih praktično počeo raspadom fudbalskog jedinstva, oličenog pre svega u široko izvikanoj utakmici „Dinama“ i „Zvezde“ u Zagrebu 1990, sa sukobom domaćih i gostujućih navijača uz intervenciju milicije koja je i sama dobila batine. Ukoliko Aleksandar–Aca Mirković ovaploćuje viziju naivnog velikog Jugoslovena i zaljubljenika u domaći fudbal – što je ispostavlja se, maltene, kao jedno te isto – njegov sin Darko, u pristupu sportu i nacionalnom pitanju zastupa naizgled pragmatičniju stranu, u svakom slučaju lišenu ikakvih iluzija. Kao što je, u svojstvu prvotimca omladinskog sastava „crveno-belih“ proglašen najboljim igračem finalnog dela takmičenja omladinaca u Beogradu ali je ipak, još pre studija, odlučio da „okači kopačke o klin“ tako prilikom raspada zemlje, za razliku od oca, bira stranu i gine kao dobrovoljac. Na tim stranicama, porodična drama najpotpunije hrani opštepolitičku i sportsku i „Jugoslovenski nokturno“ dostiže katarzu.

Strani čitalac, za koga je ova i pisana, svakako će moći da sagleda raspad SFRJ iz neočekivanog, koliko sportskog toliko i šireg sociološkog ugla. Čak i onom delu domaće publike koja poznaje većinu opisanih zbivanja, svakako će biti zanimljiva nehronološka struktura knjige i u nju integrisane izjave slavnih aktera poput Miodraga Belodedića, Piksija Stojkovića, Dike Stojanovića, Darka Pančeva... te do sada manje poznatog insajdera u vidu izrazito plastično prikazanog lika masera Aleksandra Ace–Mirkovića.

Autor: Domagoj Petrović