Prikaz romana „Slučaj Džem-sultana“ Vere Mutafčijeve
„Šta je Džem Džemšid? Rob, prosti rob kog vode na lancu od trga do trga, ima još uvek nade na milost dobrog gospodara ili na otkup ili na bekstvo. A Džem milosti niti može očekivati niti bi je mogao primiti sve i kad bi neko hteo da mu je da“, piše Ivo Andrić u „Prokletoj avliji“. Džem je drugi sin Mehmeda II Osvajača, princ bez prestola, sultan bez sultanata. Zlosrećni zatočnik, žrtva brata Bajazita i dvorskih intriga, romantični „junak“ uhvaćen u sudaru Istoka i Zapada.
Beogradska Laguna nedavno je objavila odličan roman bugarske književnice Vere Mutafčijeve „Slučaj Džem-sultana“ u kom autorka pruža drugačiju sliku miljenika Mehmeda II i vojske, prognanog sultana, ljubavnika, disidenta i političkog zarobljenika. Kroz priče različitih svedoka i pripovedača, isprepletano persijskom poezijom, Mutafčijeva tka tragičnu priču o progonstvu, izgnanstvu i patnji nepripadanja. Džem, nakon što ga je Bajazit svrgao sa sultanskog prestola, odlazi u progonstvo, najpre na Rodos, potom u Francusku i na kraju završava i skončava u Vatikanu. Pion i oružje u rukama zapadnih moćnika i hrišćanske crkve, žrtva političkih i verskih previranja, Džem, kao biljka iščupana iz (rodne) zemlje, vene u „vazi“ Zapada. Mutafčijeva u „Slučaju Džem-sultana“ dotiče i početak takozvanog „istočnog pitanja“ i sudbine Balkana određene geografijom, istorijom i narodom.
Mutafčijeva poput Šeherezade priča priču u „istočnjačkom maniru“ o sultanu koji jedino sebi ne može da dozvoli da ima brata (da li je to na kraju Bajazit ili Džem, na čitaocu je da proceni), već i o svetu koji se menja, o istoriji i nama samima. „Slučaj Džem-sultana“ je melahnolična, tragična, dirljiva, na momente čak senzualna priča o izgnanicima i političkim imigrantima, o ljubavi prema svojoj zemlji koja i boli i krepi, prema porodici. Nenametljivo, inteligentno, dirljivo štivo o misterioznoj, romantičnoj figuri izgubljenoj u istoriji. Topla preporuka.
Autor: Ksenija Prodanović
Izvor: Nedeljnik
