Prikaz romana „Kletva“: Ratovanje izvan fronta

Kad je nakon pročitanog romana teško setiti se da li je radnja ispripovedana u trećem ili prvom licu, to znači da je autor toliko prodro u dušu svog glavnog lika da od prve do poslednje stranice sve izgleda kao intimna ispovest.

Iako je roman „Kletva“ napisan u trećem licu, iz ugla objektivnog pripovedača, gotovo je svaki događaj, pa i svaki lik, viđen i doživljen očima glavne junakinje Dušanke, tako da zaista deluje kao da je ona sama ispričala ono što je sa svojom porodicom doživela i preživela u ratnom vihoru.

Ako i nije svaka scena predstavljena iz ugla glavne junakinje, opet je Dušanka sve vreme prisutna. Jelena Bačić Alimpić prikazala je odrastanje i razvoj jedne ličnosti u prilikama koje iziskuju brže sazrevanje i snalaženje nego što bi to bilo u uobičajenim uslovima.

Bez obzira na to što je jedan istorijski događaj, koji sâm za sebe čini prelomnu epohu u povesti čovečanstva, viđen očima devojke koja nije njegov neposredni učesnik, ipak se kroz njenu sudbinu prelama i sudbina celog naroda, a kroz sudbinu jedne porodice sagledava opšta tragedija, koja je u datim okolnostima neizbežna.

Sâm pojam Drugog svetskog rata na jugoslovenskom tlu predstavlja kontroverznu temu, o kojoj je teško pisati a ne pomenuti ideološki kontekst i podele koje su dovele čak i do građanskog rata usred borbe protiv okupatora.

Međutim, upravo stoga što je i ratni sukob predstavila kroz saznanja do kojih glavna junakinja posredno dolazi, Jelena Bačić Alimpić je, sa jedne strane, izbegla da radnju optereti ideologijom i da pojedinačne ljudske sudbine baci u zasenak pred političkim razmiricama, a sa druge strane, upravo svesnim uprošćavanjem veoma složene situacije, još je jače istakla apsurd i tragiku svakog ratnog sukoba.

Zato radnja romana „Kletva“, čak i kad je poznat istorijsko-politički kontekst, izgleda kao da se može dešavati u bilo kojoj zemlji zahvaćenoj ratom, jer bitni su ljudi čija je zemlja okupirana i u kojoj jedni odlaze da se bore protiv okupatora, drugi otvoreno sarađuju sa okupatorom, a treći se na svoj način bore za opstanak daleko od svih frontova i bojišta.

Glavna junakinja Dušanka upravo i pripada onima koji se za svoju porodicu bore izvan fronta, najčešće bez oružja, ponekad i lukavstvima, ali nikad izdajom sopstvenog naroda i zemlje.

Pored Dušanke, kao bitan i živopisan lik izdvaja se baba Radojka, koju okolina smatra čudakinjom, pa i vešticom, a koja bdi nad porodicom glavne junakinje poput anđela čuvara, i to iz pobuda za koje gotovo niko ne zna niti može da nasluti.

Postepeno, a zahvaljujući vanrednim prilikama i fatalnim momentima, koji jedan za drugim dolaze, tajne kao da su prinuđene da se same od sebe otkrivaju, a svaka naredna pokazuje se kao opasnija i bolnija, pa se još teže prihvataju i savladavaju nego onda kad su samo stvarale misteriju time što nisu bile otkrivene.

Svoje znanje, koje jeste pomalo na granici fantastike, baba Radojka prenosi na Dušanku i tako joj pomaže da lakše podnese nedaće u koje nije zapala svojom krivicom, ali koje može prebroditi upravo sopstvenim odlukama i postupcima.

Živeći u vremenu kad se zakletva lako pretvara u kletvu, a dobročinstvo u zločin, Dušanka će, iz strogo moralnih zakona gledano, ponekad i preći granicu, ali opet iz plemenitih pobuda, znajući da nije izneverila Boga čak i kad je udarila na crkvu.

Autor: Dušan Milijić