Prikaz knjige „Samom sebi“ Marka Aurelija
Zapisi rimskog cara iz drugog veka n. e. nastali su kao lična razmišljanja cara-filozofa i tokom srednjeg veka i renesanse kroz dva prepisa postigli ogromnu popularnost koja traje do danas. Marko Aurelije bio je jedan u nizu nekoliko dobrih i pravednih vladara tokom čijeg perioda je Rimsko carstvo doživelo istinsku renesansu. Iako nevoljan da preuzme tron, pokazao se kao izrazito pravedan i plemenit, vodeći se idejama filozofije stoika kojoj su u njegovo vreme pripadali i Epiktet, Seneka i Ciceron.
Ideje stoičke filozofije dugujemo antičkim Grcima, preciznije osnivaču škole Zenonu sa Kipra koji je oko 300. god p. n. e svoja predavanja držao na atinskoj agori, tačnije pod islikanim tremom po kome je filozofija dobila ime. Njen osnovni princip je da život treba rukovoditi vrlinom i razumom koji krasi čoveka dovoljno osvešćenog da se pomiri sa onim što ne može da izmeni, dok menja nabolje sve što je u njegovoj moći. Prvo podrazumeva neizbežnost smrti koju treba prihvatati mirno kao deo prirodnog ciklusa, drugo je odnos čoveka prema bližnjem, mudrost, velikodušnost, praštanje, čime će se stoici donekle približiti hrišćanskoj misli.
Ovo izdanje „Meditacija“ sadrži izvanredni predgovor prof. dr Vladete Jankovića koji će čitaoce uputiti u osnovna znanja o stoicima, kao i u biografske podatke o rimskom caru čiji je osnovni postulat vladanja bio razum.
Zapisi Marka Aurelija pretrajali su kroz razna izdanja sve do našeg doba, Spinoza je bio jedan od najpoznatijih „čuvara“ i sledbenika njihovih principa, a danas smo svedoci mnogobrojnih priručnika iz praktične filozofije koji se baziraju upravo na principima stoika. Prevod Albina Vilhara sa originalnog starogrčkog pomoći će srpskom čitaocu da shvati nejasna mesta i aluzije koje ne možemo razumeti jer se odnose na Aurelijeve savremenike.
Na kraju, jedan podatak vezan za našu istoriju književnosti i kulture. Ostareli i bolesni Ivo Andrić spakovao je za svoj poslednji odlazak u bolnicu samo jednu knjigu, francusko izdanje misli Marka Aurelija. Poučni i lekoviti u pravom smislu reči, ovi zapisi svedoče o nepromenljivosti ljudske prirode kroz vekove, borbu sa sobom koliko i sa okruženjem, društvenim prilikama i strahovima koji nas prate.
Zbog toga izraz „stoički nešto podneti“, iako je odavno ušao u svakodnevni govor, ima i dublja značenja osim trpljenja. Pre svega prihvatanje sa radošću i optimizmom život kao dar a potom napor da on bude lepši i svetliji ne samo za pojedinca već i za ljude koji nas okružuju.
Autor: Aleksandra Đuričić, književnica i književna kritičarka
Izvor: Nedeljnik
