„Ples sitnih demona“ – a krupni demoni su nebitni

Ako svaka knjiga ima bar jednu ključnu rečenicu, onda je to u slučaju romana „Ples sitnih demona“ upravo ova:

Jednostavno, 1992. nije moja godina.

Međutim, iako se na osnovu istorijskog konteksta čini da je dotična izjava glavnog junaka sama po sebi jasna, ipak nije godina ono što je presudno za rezignaciju i pesimizam, nego je u pitanju uzrast Bobana Šestića, pripovedača i piščevog alter-ega, sa kojim su čitaoci imali prilike da se upoznaju i u drugim delima Marka Vidojkovića.

Objavivši novo izdanje romana „Ples sitnih demona“, izdavačka kuća Laguna nas je time podsetila na prvi korak Marka Vidojkovića kao romanopisca i na početak književnog života Bobana Šestića, pa se ne možemo odupreti utisku kako se između redova provlači misao koja nam neprestano poručuje: evo, ovako je sve počelo!

Nikada nije na odmet podsetiti se ranih radova pisca čija su dela odavno postala sinonim za kvalitetnu savremenu prozu, bez obzira na to što ponekad možemo biti i razočarani činjenicom da u svom prvom romanu pisac ni izbliza nije nagovestio onu stvaralačku snagu koju je ispoljio u docnijim delima, te da bi čak bilo bolje da se njegov prvenac više i ne preštampava.

Ipak, u slučaju Marka Vidojkovića takva opasnost ne postoji, jer iako „Ples sitnih demona“ možda neće ostaviti jak utisak niti izazvati veliki šok kao piščevi naredni romani, sigurno ćemo i u Vidojkovićevom prvencu prepoznati jednog već oformljenog pisca, sa dovoljno snage da slikovito i do detalja predstavi svog junaka, te da nijednog čitaoca ne ostavi ravnodušnim.

Nesumnjivo je da Vidojkovićevi romani spadaju u ono štivo koje će čitaoca ili oduševiti ili zgroziti, u zavisnosti od toga šta očekuje od knjige, iz kog ugla posmatra život i dogodovštine glavnog junaka, da li na prvom mestu gleda autorov književni postupak ili prebrojava opscene reči i izraze, da li mu je pripovedačevo buntovno (često i anarhistično) ponašanje zanimljivo ili odvratno.

I već je u „Plesu sitnih demona“ Marko Vidojković pokazao moć da izazove kontroverzne reakcije bez obzira na to da li ćemo priču i njenog junaka oceniti pozitivno ili negativno, kao žrtvu ili kao zločinca, kao nestašnog tinejdžera ili kao huligana, kao duhovitog srednjoškolca ili kao nevaspitano derište.

Najzad, sve i da nije u pitanju ona godina kada je „negde u državi“ besneo rat, teško da bi se Vidojkovićev mladi junak drugačije ponašao, jer sve one nedoumice sa kojima se on tada susretao, na njih su nailazile i generacije prethodnog, a nailaziće i generacije docnijeg perioda.

Boban Šestić jeste u uzrastu spoznavanja ljubavi i seksualnosti, alkohola i opijata, bunta i revolta – to je uzrast kad neki sitni demoni ne dozvoljavaju mladom čoveku da poštuje autoritete u kući, školi i sistemu; to je uzrast kad nas sitni demoni vuku ka osobi koja nas uporno odbija, a čine nas odbojnim osobi koja nas simpatiše.

Osetivši u sebi sitne demone koji mu ne daju mira, svako će pasti u konfuzno stanje koje preti da od tinejdžerskog bunta načini anarhiju, a od zaljubljenosti samoubilačku misiju, pa više tu nisu potrebni nikakvi krupni demoni, kojih je inače bilo na pretek u godini kada se dešava radnja romana, no za Bobana Šestića i njegove vršnjake takvi krupni demoni potpuno su nebitni i suvišni, jer ni sa sitnim demonima ne znaju kako da se izbore.

Iako se novo izdanje „Plesa sitnih demona“ (2019) pojavljuje osamnaest godina nakon prvog (2001), iako je prvo izdanje objavljeno u godini koja je od same radnje (1991/1992) bila udaljena čitavu deceniju, to ipak ne može umanjiti utisak da je roman podjednako posvećen svim generacijama i da bi se sa Bobanom Šestićem mogli poistovetiti i današnji tinejdžeri – naravno, samo da se zanemare oni krupni demoni, koji su sami po sebi nebitni u jednoj ovakvoj priči.

Autor: Dušan Milijić