Ljiljana Čubrić: Sudbine za primer

Razgovarali smo sa istoričarkom Ljiljanom Čubrić o njenoj knjizi „Znamenite žene srpske“ i biografijama naših prvih intelektualki, umetnica i humanitarki, koje su novim generacijama ostavile u amanet borbenost i ljubav prema otadžbini.

Slikarka i književnica Mina Karadžić, pesnikinja Milica Stojadinović Srpkinja, slikarke Katarina Ivanović i Nadežda Petrović, lekarka Draga Ljočić, arhitekta Jelisaveta Načić, kneginja Ljubica Obrenović, kraljica Natalija Obrenović i brojne druge naučnice, umetnice i humanitarke ostavile su neizbrisiv trag u srpskoj istoriji kao pionirke u zanimanjima koja su do tada bila uobičajena za muškarce. Svojim radom i zalaganjem zaslužne su za izvođenje srpske žene iz anonimnosti i borbu za njihovo ravnopravno mesto u društvu.

Istoričarka i upravnica Muzeja Vuka i Dositeja, a sada muzejska savetnica u penziji Ljiljana Čubrić objedinila je njihove priče u knjigu „Znamenite žene srpske“, koja nam služi kao nadahnuće i podsetnik da su prepreke u uspehu savladive, iako je put do zvezda posut trnjem.

Šta je najvažnije što su nam vladarke, umetnice, naučnice, ratnice i humanitarke o kojima pišete u knjizi ostavile u amanet?

Reč je o ženama koje su se prve usudile da se bave zanimanjima koja su, do tada, bila „rezervisana“ isključivo za muškarce. Generacijama koje su usledile ostavile su u amanet borbenost i, iznad svega, ljubav prema otadžbini.

Njihove lične priče su i povest o jednom vremenu, jer su njihove sudbine neraskidivo povezane sa borbom za stvaranje moderne srpske države i društva. Kako su svojim trudom i zalaganjem doprinele svojoj zemlji?

Bez obzira na posledice koje su ih nesumnjivo snalazile, pre svega okoline, pa i nerazumevanje bližnjih, one su pokazale istrajnost, upornost u svojim nastojanjima i na taj način utrle put budućim pokolenjima.

Pomenuli ste koliko mnogo su činile za naš narod i kako uglavnom nisu nailazile na razumevanje i podršku, a uspeh im je neretko i osporavan. Šta im, pored svega, ipak nije dalo da posustanu?

Želja za uspehom bila je svakako jača od nevolja na koje su nailazile.

U knjizi pišete i o dve vladarke – razumnoj i bistroj Ljubici Obrenović, prvoj vladarki obnovljene Srbije, koja je cenila knjigu i značaj napretka naroda, kao i o samostalnoj i preduzimljivoj kraljici Nataliji Obrenović, koja je pokazivala neizmeran trud oko pomoći ranjenicima iz ratova. Da li je ženama vladara bilo teže ili lakše – bile su na visoko na društvenoj lestvici, ali koliko su bile u mogućnosti da to iskoriste?

Obe vladarke koje pominjete krasila je, pre svega, ljubav prema Srbiji pa samim tim i potreba da, ponekad, koristeći svoje pozicije, pomažu domovini.

Koliki je bio značaj osnivanja ženskih udruženja – Beogradskog ženskog društva i Kola srpskih sestara?

Ogroman je značaj osnivanja ženskih, pre svega humanitarnih udruženja, Beogradsko žensko društvo (1875) i Kolo srpskih sestara (1903), čiji je cilj bilo prosvećivanje sunarodnica, kao i pomoć srpskom narodu u brojnim besmislenim ratovima koji su usledili.

Koliko je ženama poput Katarine Ivanović, Mine Karadžić, Milice Stojadinović Srpkinje ili Nadežde Petrović bilo teško da nađu životne saputnike? Ko su bili muškarci koji su njih mogli da prate? Kakve su bile njihove ljubavne priče?

Retki su bili muškarci toga vremena koji su cenili emancipovane žene. Mali broj žena čijim sam se sudbinama bavila steklo je životne saputnike, koji su i sami bili obrazovani pa su, samim tim, i cenili napore svojih supruga.

Što se tiče ideje za knjigu, rekli ste jednom prilikom da je sve krenulo od priče Vilhelmine Mine Karadžić. Šta Vam je u priči žene koja je ostala zapamćena u likovnoj i književnoj istoriji najviše privuklo pažnju i čije priče su Vam još bile inspirativne za istraživanje i pisanje o njima?

S obzirom na to da sam po struci istoričar, tokom svog radnog veka bavila sam se srpskom istorijom 18. i 19. veka. Najpre kao kustos, a potom i kao upravnik Muzeja Vuka i Dositeja u Beogradu, proučavala sam literaturu o životu i radu ove dvojice naših velikana, pa me je veoma privukla životna priča Vukove kćeri Vilhelmine Mine, što je i bio neposredni povod da se zainteresujem za sudbine, uglavnom nesrećne, i drugih heroina naše istorije, pionirki u svojim zanimanjima. Odmah potom posvetila sam se Milici Stojadinovic Srpkinji. Usledile su Katarina Ivanović i sudbine ostalih znamenitih žena.

Ko su danas žene iz kulture vredne divljenja?

Danas su druga vremena, drugačiji uslovi i način življenja. Razume se da ima veoma uspešnih žena koje, ipak se mora priznati, idu putevima koje su za njih utrle velike prethodnice.

Autor: Maja Šarić Vlaović

Izvor: časopis Bukmarker, br. 61