„Veliki knez“ – roman o srpskim vladarima koji su predugo bili u senci Nemanjića

Za sve čitaoce koji uživaju u istorijskim romanima pojavila se početkom 2020. godine knjiga Biljane Gojković „Veliki knez“ u izdanju Lagune.

Ovoga puta, to je nesvakidašnji period kojim su se bavili, za sada, samo medijevalisti a skoro nikada srpski pisci istorijskih romana – deseti vek, tokom koga se, na Balkanu, postepeno, stvarala buduća Srbija kakva je postala tokom dinastije Nemanjića čitavih dvesto godina nakon događaja koji su tema romana Biljane Gojković.

O autorki smo iz veoma šture biografije saznali da je rođena u Beogradu krajem šezdesetih godina i da je studirala srpski jezik i književnost na Filološkom fakultetu, ali i dramaturgiju. Prema njenim rečima, „pronašla se u istorijskim romanima i posvetila se proučavanju srpske srednjovekovne istorije, pogotovo, periodu pre Nemanjića i 'Veliki knez' je prvi deo trilogije iz sage o srpskim vladarima sa kraja IX i tokom X veka.“

Priča je bazirana, objašnjava spisateljica u pogovoru, na poznatoj istoriji iz desetog veka i dopunjena legendama iz letopisa Popa Dukljanina, kao i pretpostavkama samog autora, a govori o drevnim vremenima s izvorišta srpske istorije, koja su zbog kasnije,  veoma značajne pojave Nemanjića nepravedno zaboravljena i gurnuta u istirjsku tamu.

„Pokušaj da se izvuku na svetlost iziskivao je mnoge pretpostavke i slobodne dopune pa se izvinjavam senima predaka što sam zbog celovitosti i zanimljivosti radnje sama nadogradila prizore iz njihovog privatnog života“, istakla je spisateljica.

Da bi se čitaoci mogli snaći po prostiranju izdeljenih slovenskih kneževina i županija na Balkanu ili, kako se nekada zvao Helmskom poluostrvu, i njima susednim moćnim državama (Vizantiji, Bugarskom kanatu, Franačkom carstvu), kao i u rodoslovu Višeslavića, autorka je priložila mape i rodoslov.

Prema oceni izdavača, „književnica je pokazala hrabrost da pred čitaoce izvede likove koji su malo poznati čak i istoričarima i da se kroz knjigu dostojno predstavi celokupna epoha“.

Pišući o dinastiji Višeslavića, ili kako ih u spisima češće nazivaju Vlastimirovićima, Gojkovićeva je na zanimljiv i atraktivan način „zavirila u praistoriju srpskog srednjovekovlja“, primetio je urednik Srđan Krstić i dodao da kneževi Vlastimir, Petar, Časlav i njihove zemlje i doba nisu uzgredni prolog, niti kratak uvod u srpsku istoriju već njen ravnopravni deo.

On je zaključio da autorka „nije za glavnu ličnost odabrala rodonačelnika, koji nije bio prvi srpski vladar, već izdanak loze koja je prethodno vladala dva veka a čak četiri pre Nemanjića“.

Glavni junak Petar, sa ambicijama da okupi srpske zemlje, uspeo je da postane Veliki knez, bio je između dede Vlastimira i bratanca Časlava poslednji vladar iz te dve dinastije.

Doba Petrove vladavine je sa religiozne tačke gledišta bilo podjednako burno kao i ratovi koji su u to vreme vođeni jer je srpski narod bio delimično pokršten a dobrim delom se još uvek držao svojih varvarskih bogova.

To se može videti po imenima sa kojima se srećemo iz toga doba jer su svakako bila varvarska imena Družak, Mucimir, Hvalimir, Berigoj... dok su Pavle, Petar, Mihajlo, svakako bili pokršteni.

Autorka je posebnu pažnju posvetila grbovima pojedinih dinastija i tako će ova trilogija svakako biti zanimljiva i za heraldičare.

Roman „Veliki knez“ započinje dolaskom papskog predstavnika Madalberta u slovenske kneževine da bi pokušao privući Srbe da priznaju papu za vrhovnog sveštenika. Umesto da stigne do prvog srpskog grada Stona na jadranskoj obali – izaslanik Rima pada u ropstvo slovenskih gusara da bi tek velikim otkupom nastavio put do Preslava a to je put do Petra Gojnikovića koji se izborio da postane veliki knez svih Srba.

U nastavku priče prate se intrige među kneževima, bratoubilačke borbe za svaku župu, dvorske spletke, onemogućene ljubavi zbog nametnutih brakova i kumstava koja bi trebalo da obezbede saveznike i tako sve do gaženja svih obzira i zakletvi.

Priča se završava zarobljavanjem velikog kneza Petra od strane njegovog kuma i vazala bugarskog cara Simeona, pogibijom njegovog sina Vlastimira a na scenu izlazi Časlav poslednji izdanak ove dinastije koji je kao siroče odrastao na bugarskom dvoru.

Roman „Veliki  knez“ već je dobio nastavak drugom knjigom trilogije „Kletvenik“ koja je u knjižare stigla na samom kraju 2020. godine.

Osim Časlava kome je pripala glavna uloga u ovoj knjizi, ima i mnogih drugih ličnosti sa kojima su se čitaoci već sreli, ali radnja se uglavnom odvija na bugarskom dvoru jer su Srbi pod vlašću bugarskog cara Simeona.

Okosnica romana je, kako je najavila autorka, borba dva pretendenta na presto velikog kneza koji bi trebalo da stoluje u Rasu.

Autor: Vera Kondev
Izvor: fakti.org