Prikaz knjige „Siluete starog Beograda 1: Kozerije“: I burne i one manje tmurne crtice iz naše istorije

Laguna je rešila da nam priredi jedno raskošno iznenađenje: u toku proleća izašlo je luksuzno izdanje „Silueta starog Beograda“ Milana Jovanovića Stojimirovića podeljeno u tri bogato opremljene knjige u većem tvrdokoričenom formatu. Prvi deo nazvan „Kozerije“ otvara ovaj obimni ciklus u kojem srpski književnik i publicista oslikava atmosferu u različitim razdobljima prestonice koju je kao novinar i diplomata mogao da upozna temeljnije od običnih građana. Pošto je imao kontakte s mnogim uglednim porodicama i radnicima javnih službi, došao je do mnogih dragocenih podataka iz intimnih života velikana i političkog i društvenog života prestonice otkrivajući mnoge tajne iz naše burne istorije. Kozerije su inače zanimljive, dovitljive i često šaljive priče i anegdote iz istorije ili sadašnjosti. Od generala, političara i naučnika, do književnika, dobrotvora i najvišeg plemstva, čitava nam galerija likova oslikava prošlost jednog naroda koja je nekada bila tragična, nekada blagorodna, a nekada i vrcava i vesela. Iako vrlo srpska, ponegde je, mora se priznati, podsećala i na španske serije.

Prva knjiga ovog ciklusa, koji mnogi nazivaju kapitalnim spomenikom moderne srpske istorije, otpočinje pričama iz prošlosti Beograda i Srbije koje je Milan sakupio radeći kao arhivar tokom okupacije u Drugom svetskom ratu (zbog čega je kasnije robijao), ali i kao vrsni poznavalac zakulisnih radnji na najvišim nivoima. U osvrtima na minula vremena, u kojima nas negde edukuje, negde zabavlja, a negde i opominje, donosi nam slikovite kozerije o životu, običajima i navikama Beograđana u 19. veku, uz opise njegovih ulica, ustanova, kafana i okupljališta. Gde su jeli, letovali, lečili se, kako su gradili i širili grad, kojim osobinama mogu da se diče, a kojih postide... Pišući sve to, Milan nepristrasno demistifikuje našu prošlost.

U decenijama uoči ulaska u 20. vek Beograd je udesetostručio broj stanovnika, da bi zatim ponovo to učinio do polovine 20. veka i postao milionski grad. Saznaćemo kako se početkom 19. veka srpski živalj molio da Napoleon što pre propadne, kako bi se svekolika Jevropa konačno okrenula srpskim mukama s Turskom. Kako se posle silnih ratova s Turskom u 19. veku narod uželeo veselja, tako su počeli da cvetaju tancovi, muzika i balovi, uz opštenarodna prela. Prošetaćemo i mnogim ulicama, džadama i šetalištima i naučiti njihovu istoriju, kako su se menjali, ko je sve živeo u njima, kako su se i koji praznici slavili, koji su sportovi bili tadašnjem Srblju dragi, kako je zemlja ušla u Prvi svetski rat i kako ga je preživela... Saznaćemo čak i šta je ko od istaknutih Srba voleo ili mrzeo da jede! Posetićemo i stare pekare i poslastičarnice i naučiti recepte za krancle i ostale mrsne i posne slastice.

Druga celina prvog dela „Silueta starog Beograda“ vodi nas na dvor i otkriva razne pikanterije iz života večito skandalozne dinastije Obrenovića. Saznaćemo kako se po Serbiji za vreme knjaza Miloša na početku 19. veka gradilo, upoznaćemo svemoćnu kneginju Ljubicu, raspusnu i rastrošnu Miloševu milosnicu Jelenku, gospu Tomaniju, snalažljivu ženu Miloševog brata gospodara Jevrema, čiji je „salon bio predsoblje vlasti“. Srešćemo i njenu fatalnu ćerku Anku koja je pored ljubavi prema vlasti i spletkarenju bila i „pervonačelna serbska devospisaceljica“ koja će doći glave knezu Mihailu. Upoznaćemo i njenu kći Simku Obrenović koja će kasnije postati najuglednija dvorska dama na rumunskom dvoru. U njenoj se raskošnoj palati danas nalazi Filozofski fakultet! To su samo neke od kozerija kojima će vas Milan u prvom delu serijala zabaviti, razonoditi i podstaći na dublja istraživanja naše bogate i zanimljivostima vazda bogate istorije. Pročitajte je obavezno jer vas čekaju i druga dva dela!

Autor: Miroslav Bašić Palković