Laguna - Bukmarker - „Ja sam“: Potraga za izgubljenim smislom, od suneta do tabuta - Knjige o kojima se priča
VestiIntervjuiPromocijeAkcijeKnjiževni klubPrikazi#knjigoljupci#TriRajkeVideoKolumneNagradeKalendar

„Ja sam“: Potraga za izgubljenim smislom, od suneta do tabuta

„Na pitanje o smislu života pisac odgovara pričom o sebi“ (Gyorgy Konrad), epigraf je prvog romana Damira Uzunovića i nagovještava njegovo smiještanje u najširi korpus bosanskohercegovačke književnosti – autobiografsku metafikciju. Ipak, potreba za reviziranjem života u srednjim godinama i pisanjem nuđenju smisla vlastitoj egzistenciji, osim terapeutskog svojstva, u nekim romanima može ponuditi estetsku vrijednost i suvislo polemiziranje s jednim od temeljnih humanističkih pojmova – identitetom. „Ja sam“ je roman koji nenametljivim, ali stilski spretnim jezikom, na momente provokativno, pa čak i perverzno, smisao jednog ljudskog postojanja pronalazi u postojanjima drugih.

Nauka o književnosti je proglasila smrtnim grijehom identifikaciju pripovjedača s autorom, i iako na početku romana stoji napomena – Neki likovi su stvarni, neki su izmišljeni, tako je i s događajima, glavnog lika imenujem neimenovanim junakom koji u prvom licu pripovijeda o vlastitom životu, od suneta (obrednog obrezivanja u djetinstvu) i odrastanja u Sarajevu u vremenu komunizma, do ratnog i postratnog perioda, naratorovih ahmednurudinovskih godina preispitivanja i svjedočenja smrti, iz kojih ovaj roman i piše. Pripovjedač je (grijeh na čitaoce ako naslute da Ja sam, Damir Uzunović je) i pisac vlastitog romana, koji implicitno tematizira proces pisanja kao način potvrde smisla vlastitom životu. Ovo su četiristo trideset dvije stranice o životu, konstruisane od kratkih priča o drugim životima, kompoziciono smještene u tri knjige – Koreja, Manijak s tavana i Tri očeve smrti. Sve tri, obilježene neprestanim prisustvom ideje da veza između života i smrti nikad se ne prekida, te romanom odjekuju eros i thanatos u zanosu nerazrješive borbe za trijumf.

Prva dva poglavlja oneobičena su perspektivom djeteta i funkcionišu po principu paralelnih sižea, koji se preko zajedničnog motiva dotiču i time obogaćuju roman poentiranjem, naspram pukog prepričavanja. Događajima stvaraju svrsishodnost, često putem poetike koincidencija, čudnih i čudesnih događaja, a upravo u skladu s dječijom vizurom kroz koju Uzunović pokazuje vješto prilagođavanje jezika različitim tačkama gledišta. Dječija perspektiva otvara prostor i humoru koji nastaje iz osjećaja kolektivnog iskustva ovdašnjih prostora, iz čitaočevog suosjećanja s batinama, kaišem sa i bez toke, stvarima na veš-mašini koje ekstatično plešu uz centrifugu, naninom transformacijom u ne-nanu dok obavlja molitvu i ignoriše pojavni svijet.

Prisustvo dječijeg, kasnije i adolescentskog glasa, otvara prostor seksualnosti, neprekidno impliciranoj kroz redove romana. Od vrlo mimetičnog predstavljanja sunećenja, preko prve masturbacije, otvorena je mogućnost primata penisa, koji poprima centralnu ulogu u drugom poglavlju. Manijak s tavana je zbir priča o masturbiranju, masturbiranju i masturbiranju dječaka iz ulice, koji to čine u školi, u kinu, na ulici, obožavajući komšinice, profesorice, junakinje erotskih časopisa. Ta hronika masturbacije postaje uvertira za tanatosnost posljednjeg dijela i oslikava pripovjedačevu sklonost ideji o neprekidnosti veze između života (začeća) i smrti. U trećem dijelu, u žanru ljubavnog romana nailazimo na, s jedne strane ljubavni trokut koji se odvija na relaciji sarajevska Dalija i američka Lara, a s druge postratno Sarajevo, historija smrti i otac koji zbog srčanih problema potencijalno umire tri puta. Prvom odjekuju flert, ljubav, seks – eros, drugom tanatos, i obje svojom istovremenošću oslikavaju sam život. Roman ostavlja doživljaj mogućnosti pogleda na život kroz geometrijsku perspektivu – i penis i lijes su falusnog oblika.

Uzunović, ne zapadajući u patetiku, tematizira i kompleksnost ljubavnih odnosa, dugujući čitaocima priču o neimenovanoj supruzi, u nadi da je razlog tome pozitivističko-biografske prirode, a ne petrarkistička tendencija opjevavanja samo nesuđenih ljubavi.

U promjeni načina pripovijedanja koja prati vremenske distance očita je Uzunovićeva sposobnost dubinske karakterizacije glavnog lika, kao i predočavanja tipskih sporednih likova, preko kojih se oslikava sociološka atmosfera Sarajeva (i Balkana). Sporedni likovi u zaključnom kontrapunktu, kad se nesvjesno zateknemo u prostoru identiteta, postaju, u širem smislu, sam glavni lik.

To se očituje kroz lik oca, kao distancirane sjenke, bankara i partijskog člana, čiji se odnos sa sinom zasniva na prešutnoj konvenciji ljubavi, arhetipskom balkanskom odnosu, ovjekovječenim onda kad ga zaboravi na pijaci. U trećem dijelu otac iz pozadinskog plana postaje svojevrsna identifikacija s prostorom Koreje, kompleksom fabrika i zgrada s Drinskom ulicom kao težišnicom tog prostora, ujedno i adresom stanovanja glavnog lika, kojoj su posvećena prva dva poglavlja. Koreja se vlada kao sinegdoha Sarajeva i referentna tačka za mjerenje sentimentalne udaljenosti kuće i prostora tuđine, te u skladu s tim postaje prostor sigurnosti i identitarno obilježje. Tri (potencijalne) očeve smrti predstavljaju magnetnu privlačnost za povratak iz Amerike, dakle, povratak na „fabričke postavke“ identiteta, duboko uronjenog u vlastitu tradiciju, s egzotičnim izletničkim sklonostima ka drugom i stranom. Očevo „Ja sam“, izgovoreno prije konačne smrti, postaje dvostruka motivacija naslovu, iz čega slijedi da Ja sam – sve s čime sam vibrirao u susretu – majka, sestra, djeca, partnerice, prostori, svi opjevani stanovnici Koreje. Postmodernizam uveliko podrazumijeva dijeljenje istog svijeta s drugim, međusobne komunikacije s drugima koji čine identitet, i u tom smislu ovo, naročito u kombinaciji s autobiografskom metafikcijom kao žanrom u kojem je roman pisan, ne čini invenciju u književnoj tradiciji. Ipak, Uzunovićev roman koji obuhvata nebrojeno mnogo ljudskih sudbina i karaktera, obično poetikom trača – sarajevskim načinom vizualiziranja drugog, reafirmacija je humanizma, nematanje dinamike, pa čak i dionizijskog kolektiviteta, naspram individualizma i anksioznosti našeg doba.

Autor: Hana Vranac
Izvor: booksa.hr


Podelite na društvenim mrežama:

Povezani naslovi
noć knjige od 9 do 11 decembra  laguna knjige Noć knjige od 9. do 11. decembra!
06.12.2022.
Dragi ljubitelji knjige, decembar je mesec koji pruža mnogo povoda za slavlje, a jedan od njih je svakako Noć knjige. 27. Noć knjige održaće se od 9. do 11. decembra 2022. godine pod pokrovi...
više
veliki broj pisaca u noći knjige laguna knjige Veliki broj pisaca u Noći knjige
06.12.2022.
Čitaoci će i ove Noći knjige moći da sretnu omiljene pisce, i to u Beogradu, Nišu i Novom Sadu, i dobiju potpis na knjizi kao lepu uspomenu. Evo i detaljne satnice i rasporeda: Knjižara SKC,...
više
promocija romana buka tijane kondić 15 decembra u knjižari delfi skc laguna knjige Promocija romana „Buka“ Tijane Kondić 15. decembra u knjižari Delfi SKC
06.12.2022.
U četvrtak, 15. decembra od 18 sati u knjižari Delfi SKC biće održana promocija knjige „Buka“ Tijane Kondić. O knjizi će, pored autorke, govoriti i urednik izdanja Zoran Penevski. Odlomke će či...
više
u čast handkeovog 80 rođendana odlomak iz romana gubitak slike  laguna knjige U čast Handkeovog 80. rođendana – odlomak iz romana „Gubitak slike“
06.12.2022.
Na današnji dan pre 80 godina rođen je Peter Handke. Ovim povodom donosimo odlomak iz njegovog romana „Gubitak slike“, koji još nije objavljen na srpskom, a koji se ubraja u Handkeova najbolja ostvare...
više

Naš sajt koristi kolačiće koji služe da poboljšaju vaše korisničko iskustvo, analiziraju posete sajtu na sajtu i prikazuju adekvatne reklame odabranoj publici. Posetom ovog sajta, vi se slažete sa korišćenjem kolačiča u skladu sa našom Politikom korišćenja kolačiča.