Poslednjih dvadesetak godina znatno je poraslo interesovanje i autora i publike za živote, rad i opšti doprinos žena u srpskoj istoriji i kulturi. U jednom dugom periodu nakon 1945. skrajnute, ponovo su se među nama pojavile svojim delom i idejama Jelena Dimitrijević, Jelisaveta Načić, Draga Ljočić, Delfa Ivanić... Uglavnom zanemarivane i kao lektira i kao deo školskog gradiva zbog svojih nepomirljivih ideoloških stavova koji se nisu dopadali novoj vlasti, ostajale su dugo u senci slavnih sunarodnika koji su spretnije i pragmatičnije prelazili brzake društvenih promena.

Knjiga poznate istoričarke Ljiljane Čubrić, kustosa i autorke brojnih naučnih radova, sklopljena je pre svega sa namerom da široj publici približi živote i dela znamenitih Srpkinja. Na početku stoji detaljan životopis knjeginje Ljubice koja nije za sobom ostavila pisane tragove, ali su njena borba i zalaganje za napredak mlade srpske države svakako zaslužili mesto u ovoj galeriji. Za njom slede Mina Vukomanović Karadžić čiji je životni put autorki izvanredno dobro poznat s obzirom na to da je bila dugogodišnji upravnik Muzeja Vuka i Dositeja u Beogradu, zatim prve srpske poetese koja je sebe tako nazivala, Milice Stojadinović Srpkinje, čiji je „Dnevnik u Fruškoj Gori“ prvo značajno delo tog žanra iz pera jedne književnice kod nas.

Osim o istaknutim ženama koje su pokretale točak srpske kulture na prelazu iz 19. u 20. vek i time usmeravale zemlju od osmanske tradicije ka Evropi i evropskim kulturnim normama, u ovoj knjizi su i tekstovi o Beogradskom ženskom društvu i Kolu srpskih sestara, ženskim udruženjima koja su i u miru, a naročito u balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu, davale požrtvovan i svakodnevni doprinos brizi, nezi i opstanku svih kojima je to bilo potrebno. Tako se vekovno iskustvo i požrtvovanje majki projektovalo i na širem planu opštenacionalnog dobra i napretka.

Naravno, knjiga „Znamenite žene srpske“ ne bi bila potpuna bez velikih imena Milunke Savić i prve srpske akademski školovane slikarke Katarine Ivanović, bez priče o tragičnoj sudbini kraljice Natalije koja je srpski rod zavolela kao svoj, ali joj okolnosti nisu uzvraćale. Šta je još zajedničko svim ovim ženama, jasno je čitaocu već od prve stranice – teške sudbine, životi puni prepreka i zabrana, borba protiv predrasuda i potiskivanja žena van profesionalnog i društvenog života.

Autorka veruje da njihova borba i žrtva za zdrav kulturni i nacionalni identitet nije bila uzaludna i da su pokrenule točak napretka koji i danas, više od sto godina kasnije, ume da se zakoči, zbunjen destrukcijama i potiskivanjem kulture na margine društva.

Autor: Aleksandra Đuričić, književnica i književna kritičarka

Izvor: Nedeljnik